Trang chủ  |  Tin mới  |  Hỏi đáp  |  Sơ đồ site  |  Hộp thư     TIẾNG VIỆT  |  ENGLISH
TỔNG QUAN
Hệ thống các cơ quan làm công tác dân tộc Hoạt động của UBDT Văn kiện của Đảng về Chính sách dân tộc Bác Hồ với đồng bào DT Đại biểu Quốc hội là người DTTS các khóa Các Dân tộc Việt Nam Ấn phẩm về lĩnh vực công tác dân tộc Văn bản về lĩnh vực Công tác dân tộc
TIN MỚI
Dân tộc Online Tin Hoạt động Chủ trương - Chính sách Thời sự - Chính trị Nghiên cứu - Trao đổi Kinh tế - Xã hội Y tế - Giáo dục Văn hoá - Thể thao Công nghệ - Môi trường Pháp luật Quốc tế
TÌM KIẾM

LIÊN KẾT

 
 26/10/2011
Đám ma khô của người Mông trắng ở Hà Giang

Đám ma khô có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong đời sống tâm linh của đồng bào dân tộc Mông. Đồng bào quan niệm, nếu chưa được làm ma khô (thả hồn người chết) thì người chết sẽ không hòa nhập được với tổ tiên, người chết không thể hóa kiếp, hồn người chết sẽ quanh quẩn đâu đây để có thể phù hộ nhưng cũng có thể quấy nhiễu con cháu, mọi tội lỗi của người chết lúc sống chưa được tha thứ. Bài khảo nghiệm này được thực hiện tại xã Xà Phìn, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang – vùng cư trú của người Mông trắng và còn đậm đặc văn hóa dân gian Mông.

Ở xã Xà Phìn, huyện Đồng Văn, Hà Giang, đám ma khô của người Mông được tổ chức sau mười ba ngày kể từ khi chôn người chết hoặc bao lâu tùy vào điều kiện kinh tế gia đình. Người Mông quan niệm, phải chờ sau mười ba ngày thì người chết mới biết mình đã chết. Vì vậy mà đến ngày thứ mười ba, những thành viên trong gia đình tang chủ thường lắng nghe xem ma người chết có về không? Đồng bào cho rằng, người chết về không phải để dọa con cháu mà về nhà để thu dọn lại dấu chân, đồ đạc và thăm nhà lần cuối. Đám ma khô được chuẩn bị rất chu đáo từ việc thông báo cho họ hàng nội – ngoại đến việc chuẩn bị lương thực, thực phẩm và các đồ cần cho buổi lễ. Người Mông không có ngày giỗ như dân tộc Kinh mà đây là lễ cuối cùng của người sống cúng cho người chết, tiễn hồn người chết vĩnh viễn về với tổ tiên. Khi làm ma khô xong đồng nghĩa với việc trong bữa cơm sẽ không gọi người chết ăn nữa. Vì vậy, các nghi thức trong đám ma khô luôn phải đầy đủ, cẩn trọng. Thời gian đám ma khô phụ thuộc vào điều kiện kinh tế gia đình mà quyết định ngày, giờ làm.Việc đầu tiên là gia chủ gọi anh em dòng họ, anh em trong jiaol (xóm, thôn) đến uống rượu bàn bạc ngày tổ chức, phải tránh trùng ngày giờ chôn cất. Sau đó, gia đình nhờ những người trong ban tang lễ cũ đi mời thấy cúng, thầy khèn, kèn, trống, những người trong ban giúp việc tang lễ (phải là đội hình cũ lúc đám ma tươi). Khi đội giúp việc đến, gia đình phải quỳ lạy rót rượu mời họ uống như lúc làm ma tươi. Gia đình chuẩn bị một cái nia mới đan bằng tre có hình nộm và lấy cái áo của người chết khoác vào hình nộm đó, tựa như người chết đang ngồi. Ngoài ra còn phải chuẩn bị ba cái bánh ngô nếp hình tròn, ba cây sơn lấy cả gốc, một con chó đen, một rổ hạt ngô, hạt tam giác mạch, hạt đậu đủ các màu, một đôi gà thịt chặt nấu sẵn. Lễ làm ma khô bắt đầu với bài thổi của khèn, kèn, trống và ông truaz trax (người chủ trì trong đám) cúng, đi từ bếp củi sang bếp lò rồi đến giữa nhà, vừa cúng vừa rắc hạt ngô, đậu, tam giác mạch. Khi đi đến ngoài cửa, thầy cúng úp rổ ngô, đậu, tam giác mạch xuống bên phải cửa, sau đó cho phép người giữ chó dắt chó đi đến ngã ba đường-nơi có bó đuốc mà hôm đưa người chết đi chôn để ở đó. Ông chủ trì bảo hai người anh em tay cầm nỏ, con dao đi lên mộ đón người chết về. Hai người này đến mộ nói: “Người chết ơi, hãy dậy đi, hôm nay gia đình anh em đón người về nhà ăn uống làm lễ thả hồn cho người”. Tiếp đến, hai người đi ba vòng quanh mộ rồi về chỗ cũ bốc một nắm đất trên mộ mang thẳng đến chỗ ngã ba, nơi mọi người đang chờ ở đấy. Còn ở nhà sau khi cúng xong, người cầm bút chỉ đường đi trước, sau đó đến người cầm cơm, rượu thịt (là anh em ruột thịt), thầy khèn, kèn, sau đó đến người khiêng cái nia có hình nộm, đi sau cùng là con cháu, anh em trong jiaol. Đến ngã ba đường, nơi có bó đuốc thì mọi người dừng lại để hình nộm giữa đường, hai thầy khèn, kèn đứng đó thổi bài “Đón người về”: “Gầu pli đâur pli/ Mọi tháng mọi năm/ Gầu khèn vẫn treo vách nhà/ Năm nay gầu khèn mới rền rĩ/ Mới đi mời được gầu pli đâur dậy từ huyệt ra/Mọi tháng mọi năm/ Đrâu trống vẫn treo vách tường cao/ Năm nay đâur trống mới kêu ầm vang/ Mới đi mời gầu pli đâur dậy từ giữa mồ”... (Những bài khèn của người Mông ở Hà Giang – Hùng Đình Quý) Có một số họ dắt con chó đến ngã ba đường thì thịt con chó ở đó và lấy ba cây gai hoặc cây sơn cắm vào sau chỗ thịt con chó, ý là để chặn người chết không đi qua mất. Hai người lên mộ đón người chết về mang nắm đất cho vào cái nia. Anh em rót rượu quỳ lạy cảm ơn hai người. Thầy cúng lúc này bắt đầu chỉ cho người chết nước rửa mặt, cúng cơm thịt cho người chết ăn. Số thịt gà còn lại, thầy cúng lấy mấy miếng mời người già, trẻ con. Mọi người ăn xong, thầy cúng lại mời người chết uống rượu: “Đã đón được người rồi, người đã ăn đã uống rồi bây giờ xin phép đưa người về nhà làm lễ”. Nói xong, thầy bê hình nộm lên, dẫn đầu vẫn là người cầm nỏ, dao dọn đường, người cầm bút chỉ đường, đến người cầm chai rượu, đến hình nộm, đến thầy khèn, kèn, đi sau là con cháu anh em jiaol. Vào nhà, nếu người chết là đàn ông thì mang hình nộm sang bếp củi, nếu là phụ nữ thì mang sang bếp lò, đặt hình nộm xuống cái bàn đã để sẵn, thầy cúng lấy bút chỉ đường, rót rượu cúng mời gọi hồn người chết. Cúng xong, tất cả anh em, con cháu quỳ xuống cạnh hình nộm òa khóc.Thầy cúng tiếp tục rót rượu cúng. Thầy khèn, kèn phải thổi bài “đón người chết về nhà”, mỗi lần thổi xong một đoạn, các thầy phải đi vòng quanh ba vòng, lúc đó thầy cúng phải đọc bài “Hu gâux” nghĩa là niệm hồn về, sau đó lại cúng cơm mời rượu hồn người chết rồi xin phép đưa hình nộm ra để giữa nhà. Khi đưa ra giữa nhà, anh em, con cháu lại quỳ khóc tỏ lòng thương xót. Ông chủ trì và ông tổng quản lấy một con gà trống màu đỏ cúng cái trống.Giống như lúc đám ma tươi, khi giết mổ con vật gì hay ai mang đến con vật gì cúng cho hồn người chết thì trước khi thịt phải cúng người chết trước, họ lấy một sợi lanh dài 20m buộc vào tay áo hình nộm đến con vật giao cho hồn người người chết và cúng: “Con (tên người mang lễ vật) cúng dâng ông một con (bò, lợn, dê,...), ông (bà) đem về dưới âm làm vốn, còn để lại ba trăm sáu mươi con để lại cho con cháu làm ăn, làm uống”. Lúc đó, thầy khèn, kèn sẽ phải thổi bài “Giao con vật”. Cứ mỗi lần cúng cơm xong, con cháu phải đứng dưới hươv sangx (cầm hương để lạy) tỏ lòng thương nhớ người chết. Cũng giống như lúc đám ma tươi, gia đình tang chủ sẽ phải đi mời bà cô, ông bác, chú dì bên nội, ngoại đến dự lễ, còn những khách khác bằng vai người chết thì chỉ cần thông báo. Khi khách đến, ông tổng quản sẽ phải bố trí người đón khách và hành lê, người hơi cúi, hai tay đưa lên xuống hoặc nắm tay nhau quay vào phía hình nộm và cùng nhau nói: “Gia đình tang chủ tôi có việc, sao gia đình ngươi đến không đến người không thăm hỏi thôi, không đến xem chúng tôi làm ma thôi, gia đình lại mang tiền bạc đến. Sau này khi người già tang chủ tôi khuất núi hết, chúng tôi phận con phận cháu sợ không đáp đền được ơn này thì gia đình ngươi sẽ mất trắng lễ vật này” (bản đã dịch).Người khách sẽ cùng đáp lại: “Gia đình ngươi có việc, gia đình ngươi khóc không xong, gia đình ngươi khóc không hết, cả làng thương tiếc khôn nguôi, cả bản thương tiếc không rời, con cháu đau buồn không ăn được, con cháu đau buồn không uống được. Người ta đến người ta dắt con vật to, con vật nhỏ, rượu địu bước không nổi. Gia đình tôi đến chỉ mang ít rượu đến cầm ma khách, không sánh được với giọt nước mắt gia đình đã đón tôi” (bản đã dịch).Lúc sắp thả ma hay thả hồn người chết đi, thày cúng lấy ít lông con vật, thái bánh ngô nếp thành từng miếng nhỏ nói chuyện với hồn người chết. Nói xong lấy tất cả các thứ trên trộn vào cơm cúng cho người chết với ý nghĩa cả anh em trong jiaol cúng cho người chết ăn, cúng xong rót ba lần rượu cho hồn người chết rồi tung bút chỉ đường. Nếu hai mảnh úp thì người chết đồng ý đi. Người cầm dao, nỏ, bút chỉ đường đi trước, người cầm chai rượu, người con dâu cầm bó đuốc, đến thầy khèn, kèn, đến hình nộm, anh em con cháu trong jiaol đi sau cùng. Đến chỗ ngã ba cũ đặt hình nộm xuống, thày cúng lại rót rượu cúng bài cúng “tiễn biệt”. Lúc thầy cúng vừa dứt lời, mọi người tranh dành nhau những cái bánh trong cái nia của người chết, thầy cúng cởi áo, khăn trên cái nia xuống đưa cho người nhà mang về, một người ném bút chỉ đường nếu hai mảnh úp nghĩa là hồn người chết đồng ý đi thì người kia cầm cái nia lăn mạnh đi. Đến đây, chấm dứt giữa dương và âm, giữa người sống và người đã chết. Đám ma khô của người Mông trắng ở xã Xà Phìn là nghi lễ và ứng xử để lý giải cho quá trình siêu thoát, sự tồn tại, trưởng thành của linh hồn ở thế giới bên kia, phù hợp với tín ngưỡng của đồng bào về vũ trụ, Điều quan trọng hơn cả là tang ma thể hiện đạo hiếu, đạo lý của con cháu đối với cha (mẹ), biểu hiện sâu lắng tình cảm, sự sẻ chia của người thân, gia đình và cộng đồng, củng cố đạo đức, đạo hiếu - những điều rất cần cho xã hội hiện đại hôm nay. Vì vậy mà các nghi lễ trong đám ma khô của người Mông ở xã Xà Phìn là cách lý giải hết sức lôgic, hợp lý cho con đường đi của linh hồn từ cõi sống về cõi chết, thực sự an ủi người sống, thực sự để người sống yên tâm lao động sản xuất.

Bài và ảnh: Sùng Thị Mai
(Nguồn: Báo Dân tộc & Phát triển)

[TT: H.T.N]

 Bản in   Gửi tin qua E-mail   Gửi phản hồi


[ Quay lại ]
Các tin khác
 
  • Đặc sắc Lễ “Cầu cơm mới” ở Đền Đông Cuông (10/2011)
  •  
  • Bảo tồn và phát triển các làng, bản truyền thống của dân tộc Mường (10/2011)
  •  
  • Người Mông Si cúng họ (09/2011)
  •  
  • Quan tài - Quà quý của người Cơ Tu (09/2011)
  •  
  • Bình Thuận: Lễ hội Katê 2011 (09/2011)
  •  
  • Phục dựng “Lễ hội gội đầu” của người Thái trắng (09/2011)
  •  
  • Ấm áp Tết Roya của đồng bào Chăm ở An Giang (09/2011)
  •  
  • Lễ Ramadan của đồng bào Chăm (09/2011)
  •  
  • Buôn Ca Dong tạ Thần Lúa (08/2011)
  •  
  • Nghệ thuật Dù Kê của người Khmer (08/2011)
  •  

     

    THÔNG BÁO

    Quyết định Ban hành Quy định công tác số hóa văn bản đi, đến của Ủy ban Dân tộc (Xem nội dung chi tiết tại đây)

    Thông báo về việc quản lý hộp thư điện tử của Ủy ban Dân tộc nhằm đảm bảo an ninh, an toàn thông tin. Nội dung chi tiết xem tại đây

    TÌM NHANH

    TIN MỚI CẬP NHẬT

     
    Hội nghị tham vấn ý kiến các Bộ, ngành vào dự thảo văn kiện Chương trình 135 giai đoạn III

     
    9 nhóm giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2013

     
    Hà Giang: Năm 2012 có 6.748 hộ thoát nghèo 

     
    Ngành Công tác Dân tộc: Dấu ấn năm 2012

     
    Thực trạng và một số giải pháp nhằm quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả  ở Tây Nguyên 

    THÔNG TIN NỘI BỘ

    DB điện thoại nội bộ
    Danh sách cán bộ UB
    Thư viện điện tử
    CD 60 năm công tác DT
    CEMA trên đĩa CDROM
    CD đào tạo CNTT - CT135
    CEMA trên UNDP
    Năm quốc tế về miền núi

    THÀNH VIÊN
    Người online:
    Khách:
    Thành viên:
    Tổng số: 0
    Số người truy cập: 58,949,582


    Cơ quan chủ quản : Uỷ ban Dân tộc. Giấy phép số : 455/GP-BC do Cục Báo chí - Bộ Văn hoá Thông tin cấp ngày 18/10/2004.
    Bản quyền thuộc Ủy ban Dân tộc. Địa chỉ : Số 80, Phan Đình Phùng, Ba Đình, Hà Nội. Điện thoại : 04.37333511.
    Khi đăng ký tài khoản người dùng trên website này, bạn đồng ý rằng bạn đã chấp nhận Chính sách đảm bảo an toàn thông tin cá nhân.
    Website xem tốt nhất ở trình duyệt IE 5 trở lên, màn hình có độ phân giải 800x600 & Flash Player 8.
    Phát triển dựa trên mã nguồn của phpNuke.
    Execution time: 0.2 secs