08/11/2012
Để hát Then truyền mãi đến muôn đời

Hiện ở Tuyên Quang chỉ còn 2 nghệ nhân lưu giữ được các làn điệu Then cổ (Ảnh KT)

Với những giá trị đặc biệt, hát Then không chỉ là “đặc sản” của dân tộc Tày, Nùng... mà sắp tới, khi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoàn tất hồ sơ trình UNESCO thì hát Then sẽ có cơ hội trở thành di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Vì vậy, việc bảo tồn và phát triển loại hình nghệ thuật độc đáo này càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Có lẽ chính vì thế mà Hội thảo “Bảo tồn và phát huy hát Then, đàn Tính trong giai đoạn hiện nay” đã trở thành một trong những điểm nhấn quan trọng của Liên hoan hát Then, đàn Tính lần thứ 4, diễn ra tại Lạng Sơn từ ngày 2-6/11/2012. Tại Hội thảo này, các chuyên gia, nhà quản lý về văn hóa đã đóng góp rất nhiều ý kiến nhằm tìm ra các giải pháp hữu hiệu để bảo tồn và phát triển môn nghệ thuật đặc sắc này.

Bàn về thực trạng của hát Then trong giai đoạn hiện nay, hầu hết các chuyên gia đều khẳng định: Hát Then là một di sản văn hóa – nghệ thuật truyền thống độc đáo của các dân tộc Tày, Nùng, Thái ở các tỉnh miền núi phía Bắc như: Cao Bằng, Bắc Kạn, Yên Bái, Lạng Sơn… Then được lưu giữ, phát triển thành một không gian văn hóa hát Then, đàn Tính hết sức đồ sộ về khối lượng, phong phú về thể loại, đa dạng về hình thức biểu diễn.

Trải qua nhiều năm, một số đồng bào người dân tộc ở phía Bắc đã di cư đến phía Nam sinh sống và mang theo loại hình này. Vì vậy, hiện nay ở một số tỉnh phía nam như: Đắk Lắk, Đắk Nông... cũng thấy xuất hiện nghệ thuật hát Then.

Vốn không chỉ đơn thuần là một loại hình nghệ thuật diễn xướng, hát Then còn là một hình thức tín ngưỡng lâu đời của đồng bào dân tộc Tày, Nùng, Thái. Then gắn liền với cuộc sống của người dân, vì thế dù buồn, dù vui...người ta cũng hát Then để giãi bày tâm sự với trời, đấng bề trên. Tuy nhiên, thực tế hiện nay, trong cơ chế thị trường, cũng như nhiều loại hình văn hóa phi vật thể khác, hát Then đang đứng trước nguy cơ mai một. Nguyên nhân chính là bởi càng ngày, lớp nghệ nhân nắm giữ kho tàng Then cổ là những ông Then, bà Then (thực chất là những thầy cúng) ngày càng già yếu, có người đã qua đời mà không truyền lại được cho thế hệ sau. Trong cơ chế thị trường, không gian diễn xướng cho loại hình nghệ thuật này cũng đang bị co hẹp. Lớp trẻ thì không mặn mà với nghệ thuật truyền thống của cha ông, nhiều thanh niên dân tộc hiện nay còn không biết tiếng mẹ đẻ, vì vậy việc bảo tồn “đặc sản” này đã khó mà việc phát triển nó lại càng khó hơn.

Để bảo tồn và phát triển nghệ thuật hát Then, đàn Tính, những năm qua, các tỉnh, địa phương có loại hình nghệ thuật này đã có những việc làm cụ thể như: mở lớp truyền dạy cho các học viên, tuyên truyền quảng bá và xây dựng các đề án bảo tồn... Thế nhưng, thực tế kết quả thu được vẫn rất hạn chế. Số lượng các bạn trẻ tham gia các lớp học không nhiều. Số nghệ nhân truyền dạy ngày càng ít. Hiện nay, các tỉnh Tuyên Quang, Hà Giang  mỗi tỉnh chỉ còn 2 nghệ nhân nắm giữ làn điệu Then cổ. Tỉnh Lạng Sơn, địa phương được chọn tổ chức Liên hoan hát Then, đàn Tính toàn quốc lần này vốn vẫn là nơi có phong trào xây dựng các đội văn nghệ, phát huy di sản hát Then - đàn Tính, thì hiện các nghệ nhân còn nắm giữ bí quyết Then cổ cũng vẻn vẹn chỉ có hai cụ cao tuổi. Một cụ năm nay đã 90 tuổi, có thể ra đi bất cứ lúc nào và một cụ thì cũng đã ở tuổi 73. Không những thế, hiện nay hát Then hầu hết được đặt lời mới cho phù hợp với giới trẻ. Vì vậy, Then cổ đã được cải biên đi rất nhiều...

Để việc bảo tồn và phát triển hát Then đạt hiệu quả, các chuyên gia là những giáo sư nghiên cứu về văn hóa dân tộc và các nhà quản lý là giám đốc các Sở Văn hóa, Thể thao, Du lịch các tỉnh đều cho rằng, vấn đề tiên quyết là phải cần có chính sách đãi ngộ nghệ nhân hát Then hợp lý, không chỉ mang tính chất khuyến khích mà còn phải xem đó như là yếu tố chính để “hút” giới trẻ tham gia vào việc lưu giữ, bảo tồn và phát triển loại hình nghệ thuật này.

Theo TS.Trần Hữu Sơn - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lào Cai, với chính sách hiện nay, các nghệ nhân - những “báu vật sống” - mới chỉ được quan tâm, coi trọng về mặt tinh thần mang tính chất động viên, cổ vũ chứ chúng ta chưa quan tâm, đầu tư vật chất, dành một phần kinh phí thỏa đáng để hỗ trợ cho các nghệ nhân truyền dạy làn điệu Then cho thế hệ trẻ và đào tạo người kế nghiệp.

Ở một góc nhìn khác, theo PGS.TS Lê Văn Toàn, Viện trưởng Viện Âm nhạc Việt Nam, để bảo tồn và phát triển nghệ thuật hát Then, bên cạnh việc cần phải xây dựng cơ chế chính sách, chế độ đãi ngộ hợp lý đối với các nghệ nhân - "báu vật sống” đang lưu giữ kho tàng nghệ thuật cổ quý giá thì các cơ quan cũng phải tiến hành kiểm kê, thống kê tư liệu, tài liệu một cách nghiêm túc, tỉ mỉ di sản văn hóa hát Then từ quá khứ đến hiện tại ở các địa phương, từ đó mới đưa ra được các biện pháp bảo tồn cụ thể và hữu hiệu. Và, một trong những vấn đề quan trọng không kém khi bảo tồn và phát triển nghệ thuật hát Then là phải phát huy được ý thức tự giác và sự trân trọng với di sản văn hóa của người dân. Hàng năm, các nơi cần tổ chức những hoạt động liên hoan giao lưu hát Then ở mọi cấp và có biểu dương, khen thưởng kịp thời những đơn vị làm tốt. Đây cũng chính là đòn bẩy quan trọng để quảng bá, giới thiệu, đưa nghệ thuật hát Then của đồng bào dân tộc Tày, Nùng, Thái đến được với đông đảo đồng bào trong và ngoài nước./.

Theo Dangcongsan.vn

[TT: NTV]


[ In bài viết ] [ Quay lại ]