Trang chủ  |  Tin mới  |  Hỏi đáp  |  Sơ đồ site  |  Hộp thư     TIẾNG VIỆT  |  ENGLISH
TỔNG QUAN
Hệ thống các cơ quan làm công tác dân tộc Hoạt động của UBDT Văn kiện của Đảng về Chính sách dân tộc Bác Hồ với đồng bào DT Đại biểu Quốc hội là người DTTS các khóa Các Dân tộc Việt Nam Ấn phẩm về lĩnh vực công tác dân tộc Văn bản về lĩnh vực Công tác dân tộc
TIN MỚI
Dân tộc Online Tin Hoạt động Chủ trương - Chính sách Thời sự - Chính trị Nghiên cứu - Trao đổi Kinh tế - Xã hội Y tế - Giáo dục Văn hoá - Thể thao Công nghệ - Môi trường Pháp luật Quốc tế
TÌM KIẾM

LIÊN KẾT

 
 26/03/2008
Những cảnh báo về lễ hội cổ truyền trong đời sống văn hoá hiện nay
Từ khi đất nước ta bước vào thời kỳ đổi mới, bên cạnh những thành tựu phát triển rõ rệt về kinh tế, xã hội thì một điều không thể không nhận thấy là sự phục hưng của văn hoá truyền thống, trong đó đời sống lễ hội, phong tục là một điểm son nổi bật.

Hàng năm, vào “xuân thu nhị kỳ” nhất là mùa xuân, lễ hội nở rộ khắp nơi. Theo thống kê của Cục Văn hoá Thông tin cơ sở, thì ở nước ta hiện nay có 8.902 lễ hội các loại, trong đó có 7.005 lễ hội dân gian cổ truyền. Như vậy, so với 20 năm trước, thì đây là hiện tượng văn hoá đáng mừng, nó đáp ứng nhu cầu của không chỉ người dân ở nông thôn mà cả đô thị, trên các phương diện: Đáp ứng tâm thức trở về nguồn, cố kết cộng đồng, cân bằng đời sống tâm linh, thoả mãn nhu cầu sáng tạo và hưởng thụ văn hoá và lễ hội như là bảo tàng sống góp phần đáng kể vào việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc.

 Tuy nhiên bên cạnh những điều đáng mừng đó, ta còn thấy những lo lắng, băn khoăn. Sau một thời gian dài, do chiến tranh, do quan niệm không đúng của chúng ta, lễ hội đã mai một, nay phục hưng trở lại, do vậy cũng không tránh được lệch lạc, khiếm khuyết, cần cảnh báo để cùng nhau khắc phục.

 Cảnh báo thứ nhất: Đơn điệu hoá lễ hội

 Văn hoá nói chung cũng như lễ hội nói riêng, bản chất của nó là đa dạng. Cùng là lễ hội, nhưng mỗi vùng miền, thậm chí mỗi làng, bản có nét riêng, theo kiểu người xưa nói “Chiêng làng nào làng ấy đánh, thánh làng nào làng ấy thờ”. Hay người xưa khi nói về những nét riêng của lễ hội từng làng của Xứ Đoài thì đã có câu ca: “Bơi Đăm, Rước Giá, Hội Thầy/ Vui thì vui vậy, chẳng tầy rã La”.

 Như vậy mỗi lễ hội đều có cốt cách, sắc thái riêng, cuốn hút khách thập phương đến với lễ hội làng mình. Tuy nhiên, ngày nay, lễ hội đang đứng trước nguy cơ “nhất thể hoá”, “đơn điệu hoá”, hội làng nào, vùng nào cũng na ná như nhau, làm thui chột đi tính đa dạng của lễ hội, du khách thập phương sau một vài lần dự hội thì cảm thấy nhàm chán và không còn hứng thú đi chơi hội nữa.

 Để khắc phục nguy cơ này, xin đề nghị các địa phương, các làng trong khi phục hồi, phát triển lễ hội cổ truyền thì nên cố gắng tìm tòi, khôi phục và phát huy các nét riêng, độc đáo về văn hoá và lễ hội của địa phương mình, làng mình. Và từ nhiều nét riêng và độc đáo đó sẽ góp vào “vườn hoa lễ hội” của chúng ta nhiều sắc hương hơn.

 Cảnh báo thứ hai: Trần tục hoá lễ hội

 Lễ hội gắn với tín ngưỡng dân gian, do vậy nó thuộc về đời sống tâm linh, nó mang tính thiêng. Tất nhiên, tính thiêng là cái vĩnh hằng, nhưng trong mỗi xã hội nó được biểu hiện ở những hình thức khác nhau. Lễ hội cổ truyền tuy nảy mầm, bén rễ từ đời sống hiện thực, trần tục, nhưng bản thân nó là sự “thăng hoa” từ đời sống hiện thực và trần tục ấy.

“Ngôn ngữ” biểu hiện của lễ hội là ngôn ngữ biểu tượng. Thí dụ, 3 trận đánh giặc Ân của ông Gióng trong hội Gióng là 3 trận đánh mang tính biểu trưng. Giặc Ân cũng biểu trưng hoá thành yếu tố âm của 16 cô gái. Để nói vận hành của trời đất liên quan đến canh tác nông nghiệp của người nông dân, thì trong hội Vật cầu hay hội đánh Phết, người xưa đã biểu trưng hoá quả cầu hay quả phết màu đỏ biểu tượng cho mặt trời, được đánh theo hướng Đông Tây là chuyển động của mặt trời...

 Ngày nay, trong phục hồi và phát triển lễ hội, do chưa nắm được ý nghĩa thiêng liêng, đặc biệt là cách diễn đạt theo cách “biểu trưng”, “biểu tượng” của người xưa, nên lễ hội đang bị “trần tục hoá”, tức nó không còn giữ được tính thiêng, tính thăng hoa và ngôn ngữ biểu tượng của lễ hội và như vậy lễ hội không còn là lễ hội đích thực nữa.

 Cảnh báo thứ ba: Quan phương hoá lễ hội

 Văn hoá nói chung, trong đó có sinh hoạt lễ hội là sáng tạo của nhân dân, do nhân dân và vì dân. Đó là cách thức mà người dân nói lên những mong ước, khát vọng tâm linh, thoả mãn nhu cầu sáng tạo và hưởng thụ văn hoá của mình. Do vậy, từ bao đời nay, người dân bỏ công sức, tiền của, tâm sức của mình ra để sáng tạo và duy trì sinh hoạt lễ hội. Đó chính là tính nhân bản, khát vọng dân chủ của người dân, nó khác với các nghi thức, lễ lạt của triều đình phong kiến trước kia và chừng nào cả với lễ hội mới của Nhà nước hiện nay.

 Trong việc phục hồi và phát huy lễ hội cổ truyền hiện nay, dưới danh nghĩa là đổi mới lễ hội, gắn lễ hội với giáo dục truyền thống, gắn lễ hội với du lịch... đây đó và ở những mức độ khác nhau đang diễn ra xu hướng quan phương hoá, áp đặt một số mô hình định sẵn, làm cho tính chủ động, sáng tạo của người dân bị suy giảm, thậm chí họ còn bị gạt ra ngoài sinh hoạt văn hoá mà vốn xưa là của họ, do họ và vì họ. Chính xu hướng này khiến cho lễ hội mang nặng tính hình thức phô trương, giả tạo, mà hệ quả là vừa tác động tiêu cực tới chủ thể văn hoá, vừa khiến cho du khách hiểu sai lệch về nền văn hoá dân tộc.

 Cần uốn nắn lại cách tổ chức và quản lý lễ hội theo hướng Đảng, chính quyền định hướng và hỗ trợ để quần chúng nhân dân thông qua các tổ chức đoàn thể của mình chủ động trong việc tổ chức lễ hội sao cho vừa kế thừa những nét đẹp truyền thống, vừa tiếp thu yếu tố mới một cách hợp lý vào sinh hoạt lễ hội. Làm sao để người dân thực sự là chủ thể của những sáng tạo văn hoá trong sinh hoạt lễ hội của mình.

 Cảnh báo thứ tư : Thương mại hoá lễ hội

 Cần phân biệt giữa hoạt động mua bán trong lễ hội và việc thương mại hoá lễ hội. Từ xa xưa, trong lễ hội không thể thiếu việc mua bán các sản phẩm độc đáo của địa phương, các món ăn đặc sản, mà hội chợ Viềng ở Nam Định và các hội chợ vùng núi là hiện tượng điển hình. Chính các hoạt động mua bán đó vừa mang ý nghĩa văn hoá, phong tục “mua may bán rủi”, vừa quảng bá các sản phẩm địa phương mang lại những thu nhập đáng kể cho một số ngành nghề ở địa phương. Đó là các hoạt động rất đáng khuyến khích.

 Tuy nhiên, cùng với xu hướng phục hồi và phát triển lễ hội hiện nay, thì không ít các hoạt động mang tính “thương mại hoá”, lợi dụng lễ hội để thu lợi bất chính, ép buộc, bắt chẹt người đi trẩy hội, đặc biệt là lợi dụng tín ngưỡng trong lễ hội để “buôn thần bán thánh” theo kiểu “đặt lễ thuê”, “khấn vái thuê”, bói toán, đặt các “hòm công đức” tràn lan, tạo dựng các di tích mới, để thu tiền như trong lễ hội Chùa Hương, Bà Chúa Kho... Cũng không phải không có một số “tổ chức” mệnh danh là quản lý lễ hội, hoạt động du lịch để bán vé thu tiền bất chính khách trẩy hội. Những hoạt động thương mại này đi ngược lại tính linh thiêng văn hoá của lễ hội, đẩy lễ hội rớt xuống mức thấp nhất của đời sống trần tục.

 Để khắc phục tình trạng này cần có quy định chặt chẽ và sự kiểm tra sát sao của các tổ chức quần chúng tại địa phương tổ chức lễ hội.

 Chúng tôi tin rằng, những cảnh báo trên nếu được mọi người nhận thức và tìm biện pháp khắc phục thì sinh hoạt lễ hội của chúng ta thực sự trở thành một tấm gương phản chiếu bộ mặt văn hoá độc đáo và đa dạng của văn hoá Việt Nam.

GS.TS. Ngô Đức Thịnh 

[ Quay lại ]

 

 

THÔNG BÁO

Quyết định Ban hành Quy định công tác số hóa văn bản đi, đến của Ủy ban Dân tộc (Xem nội dung chi tiết tại đây)

Thông báo về việc quản lý hộp thư điện tử của Ủy ban Dân tộc nhằm đảm bảo an ninh, an toàn thông tin. Nội dung chi tiết xem tại đây

TÌM NHANH

TIN MỚI CẬP NHẬT

 
Hội nghị tham vấn ý kiến các Bộ, ngành vào dự thảo văn kiện Chương trình 135 giai đoạn III

 
9 nhóm giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2013

 
Hà Giang: Năm 2012 có 6.748 hộ thoát nghèo 

 
Ngành Công tác Dân tộc: Dấu ấn năm 2012

 
Thực trạng và một số giải pháp nhằm quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả  ở Tây Nguyên 

THÔNG TIN NỘI BỘ

DB điện thoại nội bộ
Danh sách cán bộ UB
Thư viện điện tử
CD 60 năm công tác DT
CEMA trên đĩa CDROM
CD đào tạo CNTT - CT135
CEMA trên UNDP
Năm quốc tế về miền núi

THÀNH VIÊN
Người online:
Khách:
Thành viên:
Tổng số: 0
Số người truy cập: 61,894,818


Cơ quan chủ quản : Uỷ ban Dân tộc. Giấy phép số : 455/GP-BC do Cục Báo chí - Bộ Văn hoá Thông tin cấp ngày 18/10/2004.
Bản quyền thuộc Ủy ban Dân tộc. Địa chỉ : Số 80, Phan Đình Phùng, Ba Đình, Hà Nội. Điện thoại : 04.37333511.
Khi đăng ký tài khoản người dùng trên website này, bạn đồng ý rằng bạn đã chấp nhận Chính sách đảm bảo an toàn thông tin cá nhân.
Website xem tốt nhất ở trình duyệt IE 5 trở lên, màn hình có độ phân giải 800x600 & Flash Player 8.
Phát triển dựa trên mã nguồn của phpNuke.
Execution time: 0.2 secs