Trang chủ  |  Tin mới  |  Hỏi đáp  |  Sơ đồ site  |  Hộp thư     TIẾNG VIỆT  |  ENGLISH
TỔNG QUAN
Hệ thống các cơ quan làm công tác dân tộc Hoạt động của UBDT Văn kiện của Đảng về Chính sách dân tộc Bác Hồ với đồng bào DT Đại biểu Quốc hội là người DTTS các khóa Các Dân tộc Việt Nam Ấn phẩm về lĩnh vực công tác dân tộc Văn bản về lĩnh vực Công tác dân tộc
TIN MỚI
Dân tộc Online Tin Hoạt động Chủ trương - Chính sách Thời sự - Chính trị Nghiên cứu - Trao đổi Kinh tế - Xã hội Y tế - Giáo dục Văn hoá - Thể thao Công nghệ - Môi trường Pháp luật Quốc tế
TÌM KIẾM

LIÊN KẾT

 
Múa Bài Bông “Báu vật” của nghệ thuật Ca trù

 29/01/2008

Múa Bài Bông giữa đất trời Yên Tử cuối năm 2007.

Giữa không gian thanh tịnh nhà Phật, giữa tiết trời se lạnh của đêm đông, những đài sen lửa dập dềnh toả sáng cả một vùng đất Yên Tử linh thiêng. 16 cô gái trong những bộ xiêm y lạ mắt lần đầu xuất hiện đang trình diễn một điệu múa cũng lạ mắt không kém - điệu múa có “tuổi đời” tới 700 năm tưởng đã chìm vào quên lãng nay được thăng hoa trên đất Phật - điệu múa mang tên Múa Bài Bông...

“Báu vật” của nghệ thuật Ca trù

Múa Bài Bông trong dân gian còn có một tên gọi khác là Bắt Bài Bông, là một điệu múa nằm trong hệ thống các bản múa của nghệ thuật Ca trù (gồm múa Bỏ bộ, múa Tứ Linh, múa Bài Bông). Điệu múa này thường được sử dụng trong các dịp đại lễ của chốn giáo phường, trong không gian uy nghi ở nơi cửa đình khi hát thờ. Bên cạnh đó, trong không gian Cửa quyền tức là hát tại các dinh quan, đám khao vọng chúc thọ lớn, điệu múa này cũng được sử dụng. Những nghệ nhân Ca trù vẫn coi múa Bài Bông như một điệu múa dùng để múa chầu, múa ngự.

Anh Trần Ngọc Linh, cựu sinh viên khoa Văn, Đại học Tổng hợp, một người nghiên cứu rất kỹ về Ca trù và múa Bài Bông cho biết: “Điệu múa Bài Bông được coi là báu vật của mỗi giáo phường. Thông thường chỉ có giáo phường nào lớn mạnh hay được đi hát thờ mỗi dịp tế lễ ở đình, ở dinh quan, hay vào kinh Chúc Hỗ hát chầu ngự vua mới có được một đội múa Bài Bông. Thường trong múa Bài Bông đòi hỏi ít nhất là 4 người và tuỳ theo mức độ quan trọng của không gian diễn xướng mà tăng số lượng người lên gấp đôi: hoặc 8 hoặc 16, những dịp đại lễ thì phải 32 người, thậm chí 64 người múa”.

Theo một số chuyên gia: Các vũ sinh khi múa được trang phục khá cầu kỳ với áo mã tiền thêu kim tuyến, chân áo đính chân chỉ hạt bột, trên mũ gắn một quả bông, hai bên vai đeo đèn hình hoa sen, tay cầm quạt tầu. Các cô đầu vừa múa và vừa hát, động tác múa ứng hợp với lời hát đã được cách điệu đi nhiều, động tác múa lạ không giống với bất cứ lối múa nào. Đi kèm với đội múa là một đội nhạc. Múa Bài Bông gồm 9 màn nhưng trên thực tế chỉ diễn 6 màn theo thứ tự: Một bài hát Kéo ra (Tựa như màn giáo đầu) – Bài hát Xuân (Ca ngợi cảnh sắc tươi vui đất nước trong vào mùa Xuân, tương tự như vậy có các bài Hạ - Thu – Đông, khi diễn xướng mà linh hoạt tùy theo tiết mùa mà đổi bài hát) – Sau bài hát Xuân đến bài hát Khách – Tiếp vào bài Thời Hồ (Tức là Đào viên kết nghĩa) – Tiếp tục là một bài hát Khách và kết thúc là bài Kéo vào. Múa đủ 6 màn hết gần một tiếng. Từ trước đến nay hiếm có một điệu múa nào kéo dài được như thế.

Trong chốn giáo phường vẫn coi điệu Bài Bông là một điệu múa chúc thọ, nhưng trên thực tế khi tìm hiểu và phân tích ý nghĩa thông qua sự sắp xếp các màn múa, mức độ quan trọng, những dấu hiệu đặc biệt khi phân tích bài Thời Hồ thì thấy có thể đây không phải đơn thuần là một bài múa mang tính chất chúc thọ mà chính là điệu múa xưng tụng cảnh đất nước thanh bình cũng như ý nghĩa thành công của việc 3 lần chiến thắng quân Nguyên – Mông xâm lược tạo nên hào khí Đông – A của vương triều nhà Trần. Có một ý nghĩa đặc biệt như vậy nhưng con đường phát triển của múa Bài Bông lại không dễ dàng, thậm chí từng thất lạc trong một thời gian dài.

700 năm – quãng đường sương gió...

Tương truyền múa Bài Bông có từ đời Trần do Trần Quang Khải dựng ra để ca múa trong ngày lễ Thái Bình diên yến do vua Trần Nhân Tông tổ chức sau khi đánh thắng quân Nguyên - Mông lần thứ 3. Cũng có thông tin cho rằng múa Bài Bông là do Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật dựng nên. Dù còn những sai lệch trong vấn đề tác giả nhưng có một điểm khá chắc chắn là điệu múa này có xuất xứ từ thời nhà Trần. Khi đó múa Bài Bông được coi là “nhã nhạc của đế vương thịnh điển nhất trong nhạc giới”.

Tuy nhiên, đó cũng là những thông tin duy nhất còn sót lại về sự ra đời của múa Bài Bông. Và phải đến thế kỷ XX, những tài liệu về múa Bài Bông mới lại xuất hiện trở lại song cũng khá mơ hồ. Tư liệu còn để lại cho thấy vào dịp Tứ tuần đại khánh (Mừng thọ 40 tuổi) của vua Khải Định (năm 1924) thì đoàn ca công ở Thanh Hóa đã đưa điệu múa này vào trong Huế để biểu diễn chúc thọ vua.Tiếp đó là hai tấm ảnh về một đội múa Bài Bông của bác sĩ Charles-Edouard Hocquard, một vị bác sĩ quân y đã theo đoàn viễn chinh Pháp sang Việt Nam đầu thế kỷ XX.

Năm 1945, giới nghệ sĩ Hà Nội đã tổ chức một buổi diễn tại Nhà Hát Lớn nhằm quyên góp ủng hộ chính phủ trong tuần lễ vàng và lấy tiền cứu đói. Trong đó những nghệ sĩ như Quách Thị Hồ, Chu Thị Năm... diễn vở Lưu Bình -  Dương Lễ; cụ Quản ca giáo phường Khâm Thiên lúc bấy giờ là cụ Phó Đình Ổn thì dựng múa Bài Bông, họa sĩ dựng sân khấu bấy giờ là ông Lưu Văn Sìn. Từ đó cho đến bây giờ thì múa Bài Bông chưa được diễn lại một lần nào.

Năm 1980, đoàn làm phim Hát cửa đình Lỗ Khê của Trung tâm nghe nhìn Hà Nội định dựng lại điệu múa Bài Bông, nhưng đáng tiếc do thiếu kinh phí nên không thể dựng được. Tuy vậy cũng có thu được một phần nhạc của điệu múa Bài Bông do nghệ sĩ Kim Đức dựng lại.

Sau một thời gian múa Bài Bông có nguy cơ thất truyền, một số nhà nghiên cứu đã tìm cách phục dựng lại. Tuy nhiên, do không có nhiều tài liệu và thực tế chứng kiến nên việc phục dựng ít nhiều thiếu tính xác thực về chi tiết điệu múa. Nghệ sĩ Phó Thị Kim Đức được cha từng là Quản giáo Giáo phường ca trù Khâm Thiên là cụ Phó Đình Ổn dạy lại điệu múa. Bà đã lật lại trí nhớ, rồi truyền dạy lại cho một nhóm các bạn trẻ điệu múa này. Và sau 6 tháng vừa luyện tập, vừa may trang phục, điệu múa này đã chính thức ra mắt tại chùa Trình (Yên Tử), Quảng Ninh ngày 9/12/2007 như một sự trở về cội nguồn. Đây là một trong những hoạt động tự thân của CLB ca trù Tràng An với sự giúp đỡ của chùa Yên Tử và nhiều người yêu mến môn nghệ thuật ca trù. Sắp tới bà Kim Đức sẽ cùng một nhóm nghệ sĩ biểu diễn múa Bài Bông tại lễ hội Yên Tử năm 2008. Một điệu múa cổ gần 700 năm tuổi lại xuất hiện tại khu danh thắng ghi những dấu ấn văn hóa, tâm linh quan trọng nhất của triều đại nhà Trần – đó thực sự là một khoảnh khắc đáng nhớ và cần thiết trong nỗ lực khôi phục và phát huy những giá trị văn hoá đẹp cổ truyền của dân tộc.

Bài toán phục dựng văn hoá truyền thống

Múa Bài Bông cùng rất nhiều điệu múa và những phong tục tập quán cổ truyền của dân tộc hiện đang được tiến hành phục dựng. Những giá trị truyền thống, những nét đẹp văn hoá xa xưa luôn là điều mà con cháu các thế hệ sau này mong muốn giữ gìn và phát huy nhất là khi ngày kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Đông Đô – Hà Nội đã tới gần.

Tuy nhiên, vẫn còn đó rất nhiều thách thức cũng như vướng mắc trong quá trình phục dựng. Bản thân việc tìm lại những nhân chứng, những tài liệu nguyên bản ghi lại các điệu múa hay phong tục tập quán từ xa xưa của dân tộc là vô cùng khó khăn. Đất nước ta trải qua cả nghìn năm Bắc thuộc rồi hơn trăm năm chiến tranh đã tàn phá gần như tất cả những hiện vật và cả tài liệu cổ xưa. Trong khi đó, để gìn giữ và phát huy những nét văn hoá còn lại, vấn đề kinh phí cùng với khả năng trang thiết bị phục vụ cũng là một điều rất khó khăn. Đặc biệt, ý thức của mỗi người dân đối với việc giữ gìn và phát huy truyền thống dân tộc là yếu tố quan trọng nhất để giải quyết bài toán: Xây dựng một nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.


Thanh Huyền - Đức Minh

[ Quay lại ]
Các tin khác
 
  • Tục cúng đầu năm mới của một số dân tộc (01/2008)
  •  
  • Người Xơ-đăng với lễ hội mừng sức khỏe đầu năm (01/2008)
  •  
  • Hội ném còn thú vui đặc trưng của người Thái Tây Bắc (01/2008)
  •  
  • Phú Yên: Buôn làng vang tiếng cồng chiêng (01/2008)
  •  
  • Hội vật dân tộc (01/2008)
  •  
  • Bánh Tét đầu Xuân (01/2008)
  •  
  • Bánh khô “Bảy lửa” (01/2008)
  •  
  • Người Hrê ở Bình Định ăn Tết (01/2008)
  •  
  • Chợ phiên miền núi cao (01/2008)
  •  
  • Đồng bào Sán Chỉ đón xuân (01/2008)
  •  

     

    THÔNG BÁO

    Quyết định Ban hành Quy định công tác số hóa văn bản đi, đến của Ủy ban Dân tộc (Xem nội dung chi tiết tại đây)

    Thông báo về việc quản lý hộp thư điện tử của Ủy ban Dân tộc nhằm đảm bảo an ninh, an toàn thông tin. Nội dung chi tiết xem tại đây

    TÌM NHANH

    TIN MỚI CẬP NHẬT

     
    Hội nghị tham vấn ý kiến các Bộ, ngành vào dự thảo văn kiện Chương trình 135 giai đoạn III

     
    9 nhóm giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2013

     
    Hà Giang: Năm 2012 có 6.748 hộ thoát nghèo 

     
    Ngành Công tác Dân tộc: Dấu ấn năm 2012

     
    Thực trạng và một số giải pháp nhằm quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả  ở Tây Nguyên 

    THÔNG TIN NỘI BỘ

    DB điện thoại nội bộ
    Danh sách cán bộ UB
    Thư viện điện tử
    CD 60 năm công tác DT
    CEMA trên đĩa CDROM
    CD đào tạo CNTT - CT135
    CEMA trên UNDP
    Năm quốc tế về miền núi

    THÀNH VIÊN
    Người online:
    Khách:
    Thành viên:
    Tổng số: 0
    Số người truy cập: 59,951,178


    Cơ quan chủ quản : Uỷ ban Dân tộc. Giấy phép số : 455/GP-BC do Cục Báo chí - Bộ Văn hoá Thông tin cấp ngày 18/10/2004.
    Bản quyền thuộc Ủy ban Dân tộc. Địa chỉ : Số 80, Phan Đình Phùng, Ba Đình, Hà Nội. Điện thoại : 04.37333511.
    Khi đăng ký tài khoản người dùng trên website này, bạn đồng ý rằng bạn đã chấp nhận Chính sách đảm bảo an toàn thông tin cá nhân.
    Website xem tốt nhất ở trình duyệt IE 5 trở lên, màn hình có độ phân giải 800x600 & Flash Player 8.
    Phát triển dựa trên mã nguồn của phpNuke.
    Execution time: 0.2 secs