Trang chủ  |  Tin mới  |  Hỏi đáp  |  Sơ đồ site  |  Hộp thư     TIẾNG VIỆT  |  ENGLISH
TỔNG QUAN
Hệ thống các cơ quan làm công tác dân tộc Hoạt động của UBDT Văn kiện của Đảng về Chính sách dân tộc Bác Hồ với đồng bào DT Đại biểu Quốc hội là người DTTS các khóa Các Dân tộc Việt Nam Ấn phẩm về lĩnh vực công tác dân tộc Văn bản về lĩnh vực Công tác dân tộc
TIN MỚI
Dân tộc Online Tin Hoạt động Chủ trương - Chính sách Thời sự - Chính trị Nghiên cứu - Trao đổi Kinh tế - Xã hội Y tế - Giáo dục Văn hoá - Thể thao Công nghệ - Môi trường Pháp luật Quốc tế
TÌM KIẾM

LIÊN KẾT

 
Chất men say trong câu lượn Hà lều

 10/03/2005

Trong các làn điệu dân ca Tày-Nùng ở Cao Bằng thì Hà lều là một trong những làn điệu hay, có sức cuốn hút lạ thường. Ai đã từng nghe và hiểu được ý nghĩa của câu lượn thì sẽ muốn được nghe mãi. Cái âm điệu ì ì... à lều... à đới... cứ theo suốt cuộc đời mình. Càng đi xa, càng thành đạt càng nhớ nhung nó, nhớ nhung đến mê say. Đặc biệt đối với lớp người trên dưới tuổi 50 đều đã từng được hát hoặc “theo hầu” các cuộc hát chắc chắn càng yêu thích.

        Hà lều có những nét gần gũi với quan họ Bắc Ninh. Hà lều cũng như quan họ thường cất lên trong các cuộc vui, nhưng được hát phổ biến nhất vào những dịp nam thanh, nữ tú tỏ tình, giao duyên. Họ hát đối đáp nhau, khi bên này vừa dứt thì bên kia đã cất cao lời đáp. Nếu cả hai bên đều có “thầy” ứng tác giỏi thì cuộc hát như một dòng chảy, không bao giờ ngắt quãng. Nhất là khi “lòng” đã gặp “lòng” thì cuộc hát sẽ thâu đêm suốt sáng. Song không hề mảy may xuất hiện một lời nói, một cử chỉ bờm xơm, cợt nhả nào, họ hoàn toàn trân trọng nhau. Càng về khuya càng im lặng, im lặng đến mức như muốn nín thở để nghe cho tường từng ý, từng lời câu hát của đối phương mà lựa lời đáp lại cho thật hay, thật khéo. Có khác chăng là Hà lều chỉ hát đôi (song ca) còn quan họ có thể hát đôi, có thể hát tốp. Với Hà lều mới nghe ta có cảm tưởng như hai người cứ thế ì ì... à lều... à đới... nhưng nghe kỹ thì ta sẽ thấy một người “đi” giọng thấp, một người “đi” giọng cao, kiểu như người nọ lựa bước đợi người kia để vẫn hoà cùng một nhịp bước. Hát Hà lều khó là khó ở chỗ đó. Cho nên không phải ai ai cũng hát được Hà lều. ở một cuộc hát bình thường có thể rất ít người đến nghe, nhưng nếu biết tin là cuộc hát do có cặp hát anh A, chị B hát hay thì dù bận đến mấy người ta vẫn gác bỏ lại công việc để đi nghe hát. Trước hết là nghe cái chất giọng ngọt lịm như mía lùi của cặp hát đó. Mà thói thường người có giọng hát đẹp, mê hồn cũng là người ứng tác giỏi. Giỏi ở đây có nghĩa là lời đáp vừa nhanh, vừa sắc. Đối phương mà “non tay” thì chỉ lắc đầu “xin chào”! Nếu muốn được hát tiếp thì “bên thua” phải có lời hát “xin lại” thì bên kia mới gỡ cho. Và như vậy cuộc hát mới lại tiếp diễn. Đây chính là một nét đặc thù của Hà lều, (rất riêng so với nhiều làn điệu dân ca khác). Một đặc điểm nữa, câu lượn Hà lều thường là câu thơ song thất, âm tiết thứ năm của câu thứ hai được gieo vần vào âm tiết cuối của câu đầu. Chính cách gieo vần đó tạo nên đặc trưng của Hà lều là hát song ca mà tạo hai bè cao thấp trong câu hát song vẫn bảo đảm ăn nhập với nhau, ăn nhập đến mức hoà quyện, nhuần nhuyễn để diễn tả nỗi lòng mình từ nơi sâu thẳm của tâm hồn.

        Song xét cho cùng cái giai điệu ngọt ngào, êm ái ấy cũng chỉ là phương tiện chuyển tải lời của câu hát. Cái tinh tuý, chắt lọc, làm mê hồn người nghe của Hà lều chính là lối nói tượng trưng, ví von bằng hình ảnh. Cái “thần” của Hà lều là ở chỗ đó. Muốn nói lòng mình lại không nói thẳng lòng mình, mà thông qua một thứ vật dụng cụ thể, một âm thanh hay một hình ảnh cụ thể mà biểu cảm. Vì lẽ đó nên người nghe chỉ cần nghe một lần mà nhớ mãi. Đặc biệt là nếu câu lượn ấy được phát ra từ một cặp hát có chất giọng ngọt ngào, tha thiết thì khác nào như một thứ mật ngọt rót vào tai ta, làm ta xao xuyến đến mê say. Lúc đó dù không muốn cũng phải tập hát đáp. Và người đáp ở đây cũng đáp rất hay, rất khéo, làm người nghe rất hài lòng, thán phục. Ví như câu kết của một bài Hà lều:

        Pỉ pay khoăn nhằng dú thang sàn

        Băư mạy tốc dá dan noọng nớ

        Nghĩa của cây này là: Anh đi hồn ở lại cuối sàn, lá rụng đừng giật mình em nhé! Đó là lời dặn dò, nhắn nhủ của chàng trai khi tạm biệt các bạn gái của mình sau một đêm hát. Lời dặn thật giản đơn, mộc mạc nhưng cũng thật trữ tình. ở đây người đi khuyên người ở lại rằng: Anh xuống cầu thang, rời em đi về nhưng hồn anh vẫn mãi mãi ở lại cuối sàn nhà em, nếu em có nghe lá cây rụng thì đừng giật mình em nhé!

        Chất men say trong câu lượn Hà lều đọng mãi trong lòng nhau là như vậy đó.

Chu Sĩ Liên

[ Quay lại ]
Các tin khác
 
  • Tục hôn nhân của người Phù Lá (03/2005)
  •  
  • Ngày xuân tản mạn cỏ, cây cửa chùa (03/2005)
  •  
  • Lam mắc nguộc (03/2005)
  •  

     

    THÔNG BÁO

    Quyết định Ban hành Quy định công tác số hóa văn bản đi, đến của Ủy ban Dân tộc (Xem nội dung chi tiết tại đây)

    Thông báo về việc quản lý hộp thư điện tử của Ủy ban Dân tộc nhằm đảm bảo an ninh, an toàn thông tin. Nội dung chi tiết xem tại đây

    TÌM NHANH

    TIN MỚI CẬP NHẬT

     
    Hội nghị tham vấn ý kiến các Bộ, ngành vào dự thảo văn kiện Chương trình 135 giai đoạn III

     
    9 nhóm giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2013

     
    Hà Giang: Năm 2012 có 6.748 hộ thoát nghèo 

     
    Ngành Công tác Dân tộc: Dấu ấn năm 2012

     
    Thực trạng và một số giải pháp nhằm quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả  ở Tây Nguyên 

    THÔNG TIN NỘI BỘ

    DB điện thoại nội bộ
    Danh sách cán bộ UB
    Thư viện điện tử
    CD 60 năm công tác DT
    CEMA trên đĩa CDROM
    CD đào tạo CNTT - CT135
    CEMA trên UNDP
    Năm quốc tế về miền núi

    THÀNH VIÊN
    Người online:
    Khách:
    Thành viên:
    Tổng số: 0
    Số người truy cập: 61,450,529


    Cơ quan chủ quản : Uỷ ban Dân tộc. Giấy phép số : 455/GP-BC do Cục Báo chí - Bộ Văn hoá Thông tin cấp ngày 18/10/2004.
    Bản quyền thuộc Ủy ban Dân tộc. Địa chỉ : Số 80, Phan Đình Phùng, Ba Đình, Hà Nội. Điện thoại : 04.37333511.
    Khi đăng ký tài khoản người dùng trên website này, bạn đồng ý rằng bạn đã chấp nhận Chính sách đảm bảo an toàn thông tin cá nhân.
    Website xem tốt nhất ở trình duyệt IE 5 trở lên, màn hình có độ phân giải 800x600 & Flash Player 8.
    Phát triển dựa trên mã nguồn của phpNuke.
    Execution time: 0.2 secs