Trang chủ  |  Tin mới  |  Hỏi đáp  |  Sơ đồ site  |  Hộp thư     TIẾNG VIỆT  |  ENGLISH
TỔNG QUAN
Hệ thống các cơ quan làm công tác dân tộc Hoạt động của UBDT Văn kiện của Đảng về Chính sách dân tộc Bác Hồ với đồng bào DT Đại biểu Quốc hội là người DTTS các khóa Các Dân tộc Việt Nam Ấn phẩm về lĩnh vực công tác dân tộc Văn bản về lĩnh vực Công tác dân tộc
TIN MỚI
Dân tộc Online Tin Hoạt động Chủ trương - Chính sách Thời sự - Chính trị Nghiên cứu - Trao đổi Kinh tế - Xã hội Y tế - Giáo dục Văn hoá - Thể thao Công nghệ - Môi trường Pháp luật Quốc tế
TÌM KIẾM

LIÊN KẾT

 
Hướng về ngày Giỗ Tổ Hùng Vương (10-3 âm lịch): Sự tích về nghệ thuật hát xoan

 28/05/2009

Các hoạt động văn hoá trong Lễ hẙi Đền H¹ng (Phº Thọ) Ảnh: Nguyễn Đông

Các nhà nghiên cứu về văn hoá, văn nghệ dân gian ở nước ta từ trước đến nay đều khẳng định: Hát Xoan là loại dân ca lễ nghi, phong tục gắn với hội mùa, để nhớ ơn các vị Thành Hoàng. Cũng như hát Dô ở xã Liên Tuyết (Quốc Oai-Hà Tây) thờ Đức Thánh Tản Viên trong đền Khánh Xuân; hay hát Dậm ở Hà Nam Ninh (cũ) thờ Lý Thường Kiệt...

Theo các cụ nghệ nhân hát Xoan ở vùng đất Tổ Hùng Vương (Phú Thọ), thì nghệ thuật hát Xoan đã có từ thuở các vua Hùng dựng nước. Sách “truyền thuyết Hùng Vương” còn ghi lại một sự tích về hát Xoan, như sau: Vợ vua Hùng mang thai đã lâu, tới ngày sinh nở đau bụng mãi mà không đẻ được. Lúc ấy, có một người hầu gái tâu với vua Hùng về nàng Quế Hoa xinh đẹp, múa giỏi, hát hay, nên đón nàng về múa hát có thể làm cho hoàng hậu đỡ đau và sinh nở được.

Bấy giờ vợ vua hùng đang lên cơn đau đẻ dữ dội, mới bảo nàng Quế Hoa đứng trước giường bà múa hát. Quế Hoa vâng lời, tay múa, miệng hát, đôi môi đỏ mọng, da trắng, tóc dài, mắt trong.. vừa múa hát vừa bước đi, bước lại trước giường. Giọng hát của nàng trong vắt, khi cao khi phấp như chim ca, suối chảy... ai cũng phải mê. Hoàng hậu hải nghe hát, xem múa không thấy đau nữa, rồi sinh được 3 người con trai khôi ngô đẹp đẽ... Vua Hùng vui mừng, hết lời ca ngợi Quế Hoa, mới bảo các Mỵ Nương học lấy các điệu múa hát ấy. Lúc Quế Hoa hát chầu vợ vua Hùng là vào mùa xuân nên các Mỵ Nương gọi hát ấy là hát Xoan.

Những truyền thuyết hát Xoan như thế đều có thể tìm thấy ở những làng có phường Xoan gốc như ở các thôn Phù Đức, Kim Dơi, Thét, thuộc xã Kim Đức (huyện Phong Châu-Phú Thọ) và An Thái xã Phượng Lâu (nay thuộc ngoại thành Việt Trì), đều thuộc tỉnh Phú Thọ ngày nay. Ở xã Cao Mại, huyện Phong Châu, nơi thờ Lý Lang Công và vợ là Nguyệt Cư Công chúa-Tướng của Hùng Duệ Vương. Cả hai vợ chồng đều có công dẹp giặc ngoại xâm. Sách “địa chí văn hoá dân gian vùng Đất Tổ” còn ghi “Theo truyền thuyết dân gian( Nguyệt Cư Công chúa là con gái của Hùng Huệ Vương, vua Hùng thứ 17. Khi Nguyệt Cư Công chúa sinh ra cứ khóc mãi không dứt, hết ngày này sang ngày khác, không ai dỗ được cho công chúa nín. Một hôm có các cô gái làng An Thái đến thăm, thấy cô bé cứ khóc hoài, các cô gái khẽ đưa nôi và hát cho cô bé nghe những khúc hát Xoan vẫn thường hát trong các hội Xuân quê mình. Cô bé nghe hát, dần dần nín khóc. Mẹ Nguyệt Cư liền đón cô gái người An Thái về trông nom con gái mình. Và với tiếng hát của mùa Xuân, của hội làng quê, Nguyệt Cư Công chúa đã khỏi hẳn bệnh khóc đêm, khóc ngày, hay ăn chóng lớn.
 

Sau này, khi nước Văn Lang có giặc ngoại xâm, Công chúa Nguyệt Cư, lúc này đã là vợ của Lý Lang Công tướng quân, đang bụng mang dạ chửa, nhưng vẫn hăng hái lên ngựa theo chồng ra trận. Thắng trận khải hoàn, Công chúa qua làng An Thái nghỉ chân, dân làng đón chào Công chúa và hát cho Công chúa nghe. Công chúa Nguyệt Cư mê hát đến nỗi đã chuyển dạ mà vẫn không muốn rời An Thái. Tới khi bụng đau dữ dội, Công chúa mới vội vàng truyền lệnh cho quân sĩ khiêng kiệu chạy thật nhanh về trang ấp (nay là xã Cao Mại-như đã nói ở trên) để kịp sinh đẻ. Kiệu Công chúa chạy nhanh như bay, vừa tới trang ấp thì Công chúa trở dạ, sinh hạ luôn một con trai”.

Vì sự tích trên, nên ngày tiệc lệ Công chúa Nguyệt Cư, làng xã Cao Mại vẫn nhớ đón phường Xoan An Thái sang hát thờ, để tưởng nhớ Công chúa. Làng Cao Mại có lệ khi rước kiệu Công chúa từ đình về miếu Nhà Bà, những người khiêng kiệu phải chạy cho thật nhanh. Các cô đào Xoan làng An Thái sang hát, cũng phải chạy theo kiệu, vất vả nhưng vui bởi tiếng hát Xoan đã làm cho họ quên đi bao khó khăn cực nhọc của cuộc đời. Hát Xoan có nhiều làn điệu phong phú, khác với hát Ví, hát Đúm... chỉ có một làn điệu. Hát Xoan đã hình thành những ca khúc hoàn chỉnh. Nó đặc tả sự kiện, tính cách bằng lời ca và giọng hát. Sức biểu hiện của nó cũng mạnh mẽ và hấp dẫn vì nó rất phong phú về làn điệu. Hát Xoan đã có những lời riêng cũng như làn điệu riêng của mình.

Hát Xoan còn có những đặc điểm về âm nhạc, là một loại hình diễn xướng tổng hợp và có nhiều thể loại như: Hát khẩn nguyện, hát giao duyên, hát ngợi ca lao động, hát diễn tích truyện. Hình thức hát Xoan cũng phong phú: hàt xen kẽ, đối đáp, đồng ca kết hợp với đơn ca( hát kèm với múa, hát kết hợp với trò chơi... Đó chính là những cơ sở tạo nên sự phong phú, đa dạng của nghệ thuật âm nhạc hát Xoan. Các nhà nghiên cứu về văn hoá văn nghệ dân gian nước ta còn khẳng định, những làn điệu được dùng trong hát Xoan không giống nhau. Có làn điệu gần với nói thường, có làn điệu thì ngâm ngợi, có làn điệu lại khúc chiết về nhịp điệu, khi uyển chuyển, khi rành rọt về âm điệu. Mỗi loại giai điệu đều có tính quy luật riêng. Các loại giai điệu này thể hiện một quá trình tiến hoá chung từ thấp đến cao của âm nhạc. Nhưng mỗi loại đều có giá trị riêng và chức năng thẩm mỹ của nó. Các nhà nghiên cứu cũng đã phân biệt những loại giai điệu đó như: Hát nói, hát ngâm, hát ca khúc. Đặc biệt, chất liệu của ca khúc là sự kết hợp giữa hát nói hát ngâm, vừa có sự khúc chiết, phân chia rõ về mặt nhịp điệu và nhịp phách của hát nói, vừa có sự uyển chuyển linh hoạt về mặt giai điệu của hát ngâm. Hát Xoan là một sản phẩm văn hoá độc đáo của vùng đất Tổ hùng Vương. Nó có những đặc biệt riêng, đó là hát vào thời gian nhất định, hát ở những địa điểm có tổ chức chặt chẽ và hát có trình tự nhất định, và được tổ chức vào mùa xuân. Các phường Xoan thường đi hát từ ngày 5 tháng Giêng, cho đến ngày 10-3 âm lịch (ngày lễ hội Đền Hùng)...

Nguyễn Duy Cách

[ Quay lại ]
Các tin khác

 

 

THÔNG BÁO

Quyết định Ban hành Quy định công tác số hóa văn bản đi, đến của Ủy ban Dân tộc (Xem nội dung chi tiết tại đây)

Thông báo về việc quản lý hộp thư điện tử của Ủy ban Dân tộc nhằm đảm bảo an ninh, an toàn thông tin. Nội dung chi tiết xem tại đây

TÌM NHANH

TIN MỚI CẬP NHẬT

 
Hội nghị tham vấn ý kiến các Bộ, ngành vào dự thảo văn kiện Chương trình 135 giai đoạn III

 
9 nhóm giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2013

 
Hà Giang: Năm 2012 có 6.748 hộ thoát nghèo 

 
Ngành Công tác Dân tộc: Dấu ấn năm 2012

 
Thực trạng và một số giải pháp nhằm quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả  ở Tây Nguyên 

THÔNG TIN NỘI BỘ

DB điện thoại nội bộ
Danh sách cán bộ UB
Thư viện điện tử
CD 60 năm công tác DT
CEMA trên đĩa CDROM
CD đào tạo CNTT - CT135
CEMA trên UNDP
Năm quốc tế về miền núi

THÀNH VIÊN
Người online:
Khách:
Thành viên:
Tổng số: 0
Số người truy cập: 59,882,637


Cơ quan chủ quản : Uỷ ban Dân tộc. Giấy phép số : 455/GP-BC do Cục Báo chí - Bộ Văn hoá Thông tin cấp ngày 18/10/2004.
Bản quyền thuộc Ủy ban Dân tộc. Địa chỉ : Số 80, Phan Đình Phùng, Ba Đình, Hà Nội. Điện thoại : 04.37333511.
Khi đăng ký tài khoản người dùng trên website này, bạn đồng ý rằng bạn đã chấp nhận Chính sách đảm bảo an toàn thông tin cá nhân.
Website xem tốt nhất ở trình duyệt IE 5 trở lên, màn hình có độ phân giải 800x600 & Flash Player 8.
Phát triển dựa trên mã nguồn của phpNuke.
Execution time: 0.2 secs