Trang chủ  |  Tin mới  |  Hỏi đáp  |  Sơ đồ site  |  Hộp thư     TIẾNG VIỆT  |  ENGLISH
TỔNG QUAN
Hệ thống các cơ quan làm công tác dân tộc Hoạt động của UBDT Văn kiện của Đảng về Chính sách dân tộc Bác Hồ với đồng bào DT Đại biểu Quốc hội là người DTTS các khóa Các Dân tộc Việt Nam Ấn phẩm về lĩnh vực công tác dân tộc Văn bản về lĩnh vực Công tác dân tộc
TIN MỚI
Dân tộc Online Tin Hoạt động Chủ trương - Chính sách Thời sự - Chính trị Nghiên cứu - Trao đổi Kinh tế - Xã hội Y tế - Giáo dục Văn hoá - Thể thao Công nghệ - Môi trường Pháp luật Quốc tế
TÌM KIẾM

LIÊN KẾT

 
 27/12/2006
Hai mặt của luật tục
Đã sau hơn 30 năm giải phóng, cùng với luật pháp, các cộng đồng người Jrai, Bana ở Gia Lai còn chịu sự chi phối mạnh mẽ của luật tục. Đây là luật dân gian của các tộc người, bắt nguồn từ phong tục tập quán, chứa đựng các tiêu chí về đạo đức, luân lý, cách ứng xử của đồng bào. Bên cạnh những mặt tích cực của luật tục như giáo dục, răn đe, góp phần ổn định trật tự - xã hội thì thực tế cũng cho thấy, việc phân xử bằng luật tục đã đẩy nhiều nạn nhân vào cuộc sống cùng cực, thậm chí dẫn đến chết người, gây nhức nhối cho an ninh cơ sở.

Đối với luật tục của các dân tộc thiểu số, Đảng và Nhà nước ta luôn chủ trương: giữ gìn, tôn trọng truyền thống, phong tục tập quán tốt đẹp, phát huy những yếu tố tích cực và từng bước cải tạo, xoá bỏ những hủ tục lạc hậu, không còn phù hợp với sự tiến bộ xã hội. Chỉ thị số 24/1998/CT/TTg ngày 19/6/1998 của Thủ tướng Chính phủ về việc xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của bản làng, thôn ấp, cụm dân cư cũng chỉ rõ: “Nội dung quy ước căn cứ vào quy định của pháp luật hiện hành và phù hợp với tình hình kinh tế, văn hoá, xã hội, phong tục tập quán của địa phương” nhưng đồng thời cũng nhắc nhở không được “lợi dụng quy ước để duy trì các hủ tục, tập quán lạc hậu”.

Gia Lai, năm 1999, Sở Văn hoá - Thông tin đã phối hợp với Viện Nghiên cứu văn hoá dân gian xuất bản sách Luật tục Jrai trên cơ sở kết quả nghiên cứu, sưu tầm, tập hợp… luật tục của người Jrai ở các vùng khác nhau như Ayun Pa, Pleiku, Chư Pah, Chư Prông và phát hành rộng rãi đến các địa phương có người Jrai sinh sống. Trong phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” Gia Lai có trên 1.200 hương ước, quy ước đã được phê duyệt và đưa vào sử dụng. Nhiều hương ước, quy ước ở vùng đồng bào dân tộc đã có sự kết hợp hài hoà những quy định của luật tục với luật pháp nên được người dân chấp nhận.

Những điều mà luật tục quan tâm cũng chính là các trọng tâm của phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá”, nhưng cái hay ở luật tục là nó thường được diễn đạt bằng lời nói vần nên việc ghi nhớ và phổ biến có nhiều thuận lợi. Ví dụ, khi con cái có lỗi với cha mẹ, luật tục không dùng triết lý cao siêu về đạo đức để giảng giải, mà dùng chính những tình cảm, vật dụng gần gũi trong cuộc sống, dùng lý lẽ ứng xử trong văn hoá tộc người để khuyên răn:

“Dây buộc chiêng không thể lớn hơn cái chiêng…
Hòn đá không thể lớn hơn quả núi…
(vậy) con trẻ không thể khinh thường cha mẹ”

Đặc biệt trong những năm gần đây việc các tổ chức đoàn thể, chính quyền cơ sở vận dụng luật tục kết hợp với luật pháp vận động đồng bào không nghe lời kẻ xấu, không theo “Tin lành Đề-ga” đã mang lại kết quả khả quan. Trong luật tục của người Jrai, những hành động này được quy vào tội phản bội lợi ích của dân làng:

Từ nhỏ nó đã học chèo lên thuyền
Đến lớn nó đã học bơi theo dòng nước
Nó bỏ mẹ cha, già làng, anh em
Nó sống như con hươu con hoẵng chống lại cha mẹ mình…
Vì thế phải đưa nó ra xét xử.

xã Bờ Ngong (huyện Chư Sê) sau một quá trình vận động vừa mềm mỏng, vừa kiên quyết, sáng 27/4/2005, tại buổi phát động phong trào “quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc”, 64 người trong xã đã đứng lên nhận mình là Tin lành Đề-ga và tự nguyện tuyên bố từ bỏ.

Trong luật tục, mặt tích cực là cơ bản, tuy nhiên đối với những vụ kiện tụng phức tạp, theo phong tục tập quán của đồng bào, kết quả phân xử đúng sai lại không chỉ phụ thuộc vào vai trò của người phân xử mà còn phụ thuộc rất nhiều vào yếu tố rủi may mà đồng bào cho rằng đó chính là ý Yang. Trong nhiều trường hợp, ý Yang mới đóng vai trò quyết định. Nhất là đối với những vụ việc người liên quan phải minh chứng sự trong sạch của mình bằng cách thi lặn nước, đổ chì.

Qua các bài viết được đăng lẻ tẻ trên báo địa phương những năm gần đây, cho thấy nhiều trường hợp, việc xử lý bằng luật tục đã để lại hậu quả nặng nề ở các buôn làng. Báo Gia Lai cuối tuần (số ra ngày 18/10/2002) có thông tin: hai người láng giềng Rơ Lan Bêh và Kpă Biêng ở xã Ia Tiêm (huyện Chư Sê) do mâu thuẫn từ trước, nhưng cả hai bên đều không nói ra. Sau đó, ông Bêh bỗng thấy chân bị đau. Đi bệnh viện khám, bác sỹ bảo ông bị ung thư xương nhưng ông lại nghi là mình bị Biêng “thư” (một loài bùa có thể đưa được các vật lạ vào trong cơ thể con người theo niềm tin cho đồng bào). Sau khi ông Bêh chết, người nhà ông khăng khăng “Biêng bỏ thuốc độc cho ông Bêh chết, phải bắt nó đền”. Biêng đã báo cáo xã, xã báo lên huyện, mời bác sỹ pháp y về bới xác ông Bêh lên mổ và khẳng định, ông Bêh bị ung thư xương mà chết. Nhưng gia đình ông vẫn không chịu: “Nếu thằng Biêng nói nó không bỏ thuốc độc thì phải thi lặn nước mới biết. Nó thắng người nhà ông Bêh tức là Yang bảo không phải”. Cuối cùng, vì Biêng thua nên bị luật tục kết tội, phải đền cho gia đình ông Bêh số heo, bò trị giá gần 20 triệu đồng.

Cũng trên báo Gia Lai, số ra ngày 25/11/2005, đăng bài của Ama Giang “Xử theo luật làng - hai người chết” ở làng Mơ Năng, xã Kim Tân, huyện Ia pa.

Trong luật tục Jrai, Bana có khi cả những người làm ăn lương thiện cũng trở thành nạn nhân. Có nhiều trường hợp vô lý đến khó tin nhưng nó vẫn xảy ra: Theo quan niệm của người Jrai về tang ma thì có 2 loại chết mà đồng bào gọi là chết lành và chết dữ. Chết lành là những người chết do đau ốm, còn chết dữ là những người chết bất đắc kỳ tử như tai nạn, phụ nữ chết khi sinh con… thì gia đình có người chết đều là nạn nhân của sự trừng phạt. Cũng trên báo Gia Lai số ra ngày 1/6/2006 đăng trường hợp Ksor Blê ở làng Kte 3, xã Hbông tự tử vì lý do gì chưa rõ, nhưng vợ anh bị phạt 2 con bò, 2 con heo, 1 con dê và nhiều ghè rượu để cúng Yang. Một phụ nữ Jrai là cán bộ cấp huyện, ngay sau khi chồng chết vì ung thư đã bị gia đình chồng kết tội và phạt 14 con bò. Trong số đó có 1 con, chị phải chịu vì “tội” chồng chết chưa đầy một tháng mà… đã tắm gội.

Giải quyết việc tranh chấp tài sản, nợ nần, vấn đề trật tự an ninh xã hội; vấn đề hôn nhân và quan hệ gia đình… là những nội dung chính mà luật tục đề cập. Đó cũng chính là những điều mà Đảng, chính quyền và đoàn thể các cấp quan tâm trong tiến trình xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng làng văn hoá. Nhưng vấn đề mà chúng ta cần lưu tâm là cách giải quyết từng vụ việc giữa luật pháp và luật tục còn có những điểm chưa thống nhất, rất cần được điều chỉnh để phát huy những mặt tích cực của luật tục và từng bước loại bỏ các hủ tục không còn phù hợp trong một xã hội văn minh.

Nguyễn Thị Kim Vân

[ Quay lại ]

 

 

THÔNG BÁO

Quyết định Ban hành Quy định công tác số hóa văn bản đi, đến của Ủy ban Dân tộc (Xem nội dung chi tiết tại đây)

Thông báo về việc quản lý hộp thư điện tử của Ủy ban Dân tộc nhằm đảm bảo an ninh, an toàn thông tin. Nội dung chi tiết xem tại đây

TÌM NHANH

TIN MỚI CẬP NHẬT

 
Hội nghị tham vấn ý kiến các Bộ, ngành vào dự thảo văn kiện Chương trình 135 giai đoạn III

 
9 nhóm giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2013

 
Hà Giang: Năm 2012 có 6.748 hộ thoát nghèo 

 
Ngành Công tác Dân tộc: Dấu ấn năm 2012

 
Thực trạng và một số giải pháp nhằm quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả  ở Tây Nguyên 

THÔNG TIN NỘI BỘ

DB điện thoại nội bộ
Danh sách cán bộ UB
Thư viện điện tử
CD 60 năm công tác DT
CEMA trên đĩa CDROM
CD đào tạo CNTT - CT135
CEMA trên UNDP
Năm quốc tế về miền núi

THÀNH VIÊN
Người online:
Khách:
Thành viên:
Tổng số: 0
Số người truy cập: 61,899,459


Cơ quan chủ quản : Uỷ ban Dân tộc. Giấy phép số : 455/GP-BC do Cục Báo chí - Bộ Văn hoá Thông tin cấp ngày 18/10/2004.
Bản quyền thuộc Ủy ban Dân tộc. Địa chỉ : Số 80, Phan Đình Phùng, Ba Đình, Hà Nội. Điện thoại : 04.37333511.
Khi đăng ký tài khoản người dùng trên website này, bạn đồng ý rằng bạn đã chấp nhận Chính sách đảm bảo an toàn thông tin cá nhân.
Website xem tốt nhất ở trình duyệt IE 5 trở lên, màn hình có độ phân giải 800x600 & Flash Player 8.
Phát triển dựa trên mã nguồn của phpNuke.
Execution time: 0.2 secs