Trang chủ  |  Tin mới  |  Hỏi đáp  |  Sơ đồ site  |  Hộp thư     TIẾNG VIỆT  |  ENGLISH
TỔNG QUAN
Hệ thống các cơ quan làm công tác dân tộc Hoạt động của UBDT Văn kiện của Đảng về Chính sách dân tộc Bác Hồ với đồng bào DT Đại biểu Quốc hội là người DTTS các khóa Các Dân tộc Việt Nam Ấn phẩm về lĩnh vực công tác dân tộc Văn bản về lĩnh vực Công tác dân tộc
TIN MỚI
Dân tộc Online Tin Hoạt động Chủ trương - Chính sách Thời sự - Chính trị Nghiên cứu - Trao đổi Kinh tế - Xã hội Y tế - Giáo dục Văn hoá - Thể thao Công nghệ - Môi trường Pháp luật Quốc tế
TÌM KIẾM

LIÊN KẾT

 
Bảo tồn nhà làng - Linh hồn của núi rừng

 27/03/2009

Ngôi nhà làng (bên trái) đang bị ngôi nhà hiện đại lấn át.

Nhà làng của người Băhnar, Jrai, Xê-đăng, Rơ-măm, Giẻ-triêng, Rơ Ngao, Brâu hay Vân Kiều, Tà Ôi là nhà Rông; nhà làng của người Cơ-tu là nhà Gươl; nhà làng của người Ê- đê, M’nông là ngôi nhà dài... Cho dù nhà Rông, nhà dài, nhà Gươl cũng đều là những sản phẩm văn hoá đặc trưng trong đời sống tâm linh của mỗi dân tộc.

Nhà Rông của người Băhnar, Jrai được xây dựng ở nơi cao ráo đầu làng, làm bằng gỗ quý, tre, nứa, mây... và do những nghệ nhân làng dựng. Nhà Rông mái hình lưỡi rìu cao vút lên trời như một ước nguyện. Trước sân nhà làng bao giờ cũng có cây nêu cao, nơi gọi các thần linh về. Đa số nhà Rông lợp bằng tranh, sang trọng hơn thì bằng mây hoặc lá gồi.

Nhà Gươl của người Cơ-tu bao giờ cũng đứng giữa làng, ở vị trí cao nhất. Nhà Gươl có hai loại: loại hình trái xoài (2 mái lớn, 2 mái nhỏ) và loại hình quả trám, mái nhọn như một chiếc nón úp (gọi là Choong Gươl). Ngôi nhà Gươl được người thợ Cơ-tu dựng trên một cây cột lớn, được trang trí rất đẹp. Cột này được coi là cột thiêng, biểu hiện của trung tâm vũ trụ. Giữa sân nhà Gươl là cột tế Cơ-tu, gọi là cây Vũ Trụ. Cột tế được trang trí công phu với nhiều mô típ bắt nguồn từ những biểu tượng Mặt trời.

Với người Cơ-tu, cột Tế chính là biểu tượng của cây lúa, là nơi buộc trâu trong các lễ hội đâm trâu. Khi lễ hội, đồng bào đánh cồng chiêng và múa xung quanh cột Tế này. Làng Cơ-tu thường nằm theo hình vòng tròn hay hình quả trám vây quanh ngôi nhà Gươl. Đó là triết lý cộng đồng sâu sắc trong kiến trúc làng Cơ-tu.

Đối với người Ê-đê, M’nông, ngôi nhà làng là nhà dài. Cả một gia đình lớn xưa kia đều ở trong ngôi nhà dài, sinh con đẻ cháu thì nhà cứ nối dài thêm. Có ngôi nhà dài tới hàng trăm mét, làng Ê- đê chính là ngôi nhà dài ấy và nhà dài chính là linh hồn, máu thịt của người Ê-đê. Trong ngôi nhà đó có một căn phòng dành cho sinh hoạt chung của đại gia đình, có chức năng giống như nhà Rông hay nhà Gươl vậy.

Một thời gian dài do chiến tranh, do nhận thức chưa thấu đáo của con người về giá trị những ngôi nhà văn hóa của làng trong đời sống hiện đại đang mất dần. Theo điều tra, đến cuối năm 2008, tỉnh Kon Tum có 625 làng thì chỉ còn 265 làng có nhà Rông (60% hư hỏng); huyện Mang Yang (Gia Lai) có 176 làng chỉ còn 82 làng có nhà Rông, huyện An Khê có 32 làng, chỉ còn 15 nhà Rông. Vùng núi Quảng Trị, Thừa Thiên-Huế, Quảng Nam từ ba bốn chục năm nay, nhà Gươl, nhà Rông cũng vắng bóng dần. Nhà dài của người Ê-đê thì đang ngắn dần lại vì con cháu bây giờ lấy vợ thích ở riêng kiểu hiện đại. Thanh niên dân tộc bây giờ thích diện quần Jin, đi xe máy xuống phố uống bia, hát karaoke, không mấy ai còn thích sinh hoạt trong nhà làng nữa. Phố xá ở các thành phố, thị xã, thậm chí thị trấn miền núi bây giờ chẳng khác gì miền xuôi; nhà cơ quan, đoàn thể, nhà dân đều đúc bê tông nhiều tầng, chẳng thấy bóng dáng những ngôi nhà truyền thống đâu cả, kể cả một số “bưu điện văn hoá xã” miền núi cũng bê tông như ở miền xuôi!

Hiện nay, nhiều địa phương cũng đã rục rịch đầu tư vốn để phục chế các ngôi nhà Rông, nhà Gươl và nhà làng ở địa phương mình. Cụ thể như Tết Nguyên đán vừa qua, bà con dân tộc Cơ-tu, làng Tống Cói (xã Ba Tơ - Quảng Nam) đã được sinh hoạt trong ngôi nhà Choong Gươl to nhất vùng được Nhà nước hỗ trợ kinh phí gần 700 triệu đồng để phục hồi. Sau hơn 50 năm, bà con đã lại được uống rượu cần, múa hát, đánh cồng chiêng trong ngôi nhà Gươl truyền thống! Ở Tây Nguyên, cũng mới chỉ có tỉnh Kon Tum chủ trương từ năm 2003 trở đi 100% làng phải có nhà Rông. Đó là những nét tiến bộ trong nhận thức về văn hoá truyền thống và cũng là chủ trương đúng đắn, hợp lòng dân.

Tuy nhiên, việc đầu tư phục hồi hệ thống nhà làng ở Trường Sơn-Tây Nguyên cũng đang nổi cộm nhiều vấn đề bức xúc. Tại một cuộc hội thảo mới đây được tổ chức tại tỉnh Kon Tum, các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian cho rằng, cái tên “nhà Rông” đã là một khái niệm văn hoá sâu thẳm nghìn đời đối với bà con dân tộc thiểu số vùng Trường Sơn-Tây Nguyên, vậy tại sao hiện nay lại có thêm một thuật ngữ “nhà Rông văn hoá”? “Nhà Rông văn hoá” không thu hút được tâm linh người làng!

Nhiều ý kiến cũng cho rằng để giữ gìn được bản sắc văn hóa, chính quyền địa phương các tỉnh, huyện miền núi nên vận động, khuyến khích bà con có ý thức bảo tồn những ngôi nhà ở truyền thống để làm sao không làm thay đổi biến dạng buôn, làng cổ truyền. Muốn phục chế nhà Rông, nhà Gươl hay nhà dài, Nhà nước nên hỗ trợ kinh phí để các làng tự thiết kế, xây dựng ngôi nhà làng của mình, giao cho già làng tự tổ chức quản lý sinh hoạt các hoạt động cộng đồng như truyền thống từ xưa. Các địa phương cũng không nên “hiện đại hoá” kiến trúc nhà làng theo kiểu nhà bê tông, cốt thép, kiến trúc đó sẽ không phù hợp với tập quán sinh hoạt của đồng bào.

Bài, ảnh: Lan Ngọc

[ Quay lại ]
Các tin khác
 
  • Câu lạc bộ chiêng nữ duy nhất ở Đăk Nông (03/2009)
  •  
  • Hội nghị truyền thông quốc tế AIG 2009 (03/2009)
  •  
  • Người lưu giữ tiếng đàn dân tộc Cơ-tu (03/2009)
  •  

     

    THÔNG BÁO

    Quyết định Ban hành Quy định công tác số hóa văn bản đi, đến của Ủy ban Dân tộc (Xem nội dung chi tiết tại đây)

    Thông báo về việc quản lý hộp thư điện tử của Ủy ban Dân tộc nhằm đảm bảo an ninh, an toàn thông tin. Nội dung chi tiết xem tại đây

    TÌM NHANH

    TIN MỚI CẬP NHẬT

     
    Hội nghị tham vấn ý kiến các Bộ, ngành vào dự thảo văn kiện Chương trình 135 giai đoạn III

     
    9 nhóm giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2013

     
    Hà Giang: Năm 2012 có 6.748 hộ thoát nghèo 

     
    Ngành Công tác Dân tộc: Dấu ấn năm 2012

     
    Thực trạng và một số giải pháp nhằm quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả  ở Tây Nguyên 

    THÔNG TIN NỘI BỘ

    DB điện thoại nội bộ
    Danh sách cán bộ UB
    Thư viện điện tử
    CD 60 năm công tác DT
    CEMA trên đĩa CDROM
    CD đào tạo CNTT - CT135
    CEMA trên UNDP
    Năm quốc tế về miền núi

    THÀNH VIÊN
    Người online:
    Khách:
    Thành viên:
    Tổng số: 0
    Số người truy cập: 64,672,546


    Cơ quan chủ quản : Uỷ ban Dân tộc. Giấy phép số : 455/GP-BC do Cục Báo chí - Bộ Văn hoá Thông tin cấp ngày 18/10/2004.
    Bản quyền thuộc Ủy ban Dân tộc. Địa chỉ : Số 80, Phan Đình Phùng, Ba Đình, Hà Nội. Điện thoại : 04.37333511.
    Khi đăng ký tài khoản người dùng trên website này, bạn đồng ý rằng bạn đã chấp nhận Chính sách đảm bảo an toàn thông tin cá nhân.
    Website xem tốt nhất ở trình duyệt IE 5 trở lên, màn hình có độ phân giải 800x600 & Flash Player 8.
    Phát triển dựa trên mã nguồn của phpNuke.
    Execution time: 0.2 secs