Trang chủ  |  Tin mới  |  Hỏi đáp  |  Sơ đồ site  |  Hộp thư     TIẾNG VIỆT  |  ENGLISH
TỔNG QUAN
Hệ thống các cơ quan làm công tác dân tộc Hoạt động của UBDT Văn kiện của Đảng về Chính sách dân tộc Bác Hồ với đồng bào DT Đại biểu Quốc hội là người DTTS các khóa Các Dân tộc Việt Nam Ấn phẩm về lĩnh vực công tác dân tộc Văn bản về lĩnh vực Công tác dân tộc
TIN MỚI
Dân tộc Online Tin Hoạt động Chủ trương - Chính sách Thời sự - Chính trị Nghiên cứu - Trao đổi Kinh tế - Xã hội Y tế - Giáo dục Văn hoá - Thể thao Công nghệ - Môi trường Pháp luật Quốc tế
TÌM KIẾM

LIÊN KẾT

 
Giữ lại hồn chiêng

 22/02/2012

Một góc “kho” chiêng cổ của Nay Phai.

Từ bao đời, tiếng cồng chiêng trầm bỗng vẫn ngân vang giữa núi rừng Tây Nguyên hùng vỹ, như thúc giục lòng người giữ lại cốt cách nguồn cội của người Jrai, Băhnar, Ê-đê... Để những tiết tấu âm thanh huyền diệu ấy cứ vang mãi, rồi bay ra khỏi lãnh thổ quốc gia, trong đó có một phần công sức của nghệ nhân dân gian Nay Phai (tổ dân phố 12, thị trấn Phú Túc, huyện Krôngpa – Gia Lai).

Lão nông lang thang

Là lão nông thực thụ trong việc làm nương rẫy, nhưng trong thập niên 90 của thế kỷ trước, Nay Phai đã sưu tầm và lưu giữ được hơn 2.000 bộ chiêng quý. Anh còn thẩm thấu và trở thành bậc thầy trong việc lên dây chiêng (chỉnh chiêng) giúp tiếng chiêng không bị “lạc giọng” và truyền đạt thành công những kiến thức “dân gian” của mình cho thế hệ trẻ để tiếng chiêng được sống mãi với thời gian. Niềm vui sướng hơn nữa là trong Festival cồng chiêng Tây Nguyên (năm 2009) diễn ra tại Gia Lai, anh là nhân vật được mọi người đặc biệt chú ý như một “người hùng” trong việc hướng dẫn chương trình, phân tích, thẩm định chiêng...

Nay Phai đến với cồng chiêng như một “bổn phận”: nghe được tiếng chiêng từ khi đang còn nằm trong lòng mẹ và chính thức “vào nghề” từ khi lên 8 tuổi. Khi ấy, đeo cái chiêng nặng lặc lè nhưng mỗi khi đến dự các lễ hội, Nay Phai lại trổ tài đánh chiêng rất điệu nghệ khiến nhiều người thán phục. Khi biết nghe chuẩn tiếng của từng loại chiêng, phân biệt được “hồn” từng cái, cảm nhận tiếng rung lan truyền đều trên mặt chiêng, thì đến năm lên 10 tuổi, anh bắt đầu được người cha truyền dạy thêm cách thẩm âm, lên dây chiêng (chỉnh chiêng). Có cái tai thính hơn tai “con mang rừng”, óc sáng nên Nay Phai chỉ cần nghe chiêng bị phô dù ở mức độ nhẹ cũng đã phát hiện ra. Như một năng khiếu bẩm sinh, mỗi khi được cha hướng dẫn cách gò, chỉnh để chiêng vào đúng âm điệu vốn có của nó là anh đã đặt lòng trong đầu.

Anh tâm sự: “Tôi mê chiêng từ nhỏ, nhưng đến năm 1994-1996 thời điểm nạn “chảy máu” cồng chiêng được xem là đỉnh điểm. Khi ấy, thấy nhiều người dân lấy chiêng làm máng cho heo ăn. Cái thì bán cho đồng nát, phần nữa thì các “đầu nậu” khắp nơi đến lùng sục mua với “giá bèo” đem đi Trung Quốc. Thấy xót quá nên tôi quyết định bán hết mọi tài sản trong gia đình và bán luôn cả đàn bò (hơn 30 con) rồi đạp xe đi đến các điểm mua bán phế liệu để gom chiêng về chất đầy nhà. Đợt cao điểm nhất, tôi mua được 50 bộ (khoảng gần 500 cái), đem về phân loại, ghép bộ, chỉnh sửa cho chiêng “sống lại” phải loay hoay mất gần 4 tháng...”. Cũng may, vợ Nay Phai là giáo viên nên thấy chồng đem nhiều chiêng về cũng ưng cái bụng.

Chị Kpă H’Blăng - vợ Nay Phai tâm sự: “Thấy chồng cứ loay hoay với đống chiêng, có nhiều đêm khuya khoắt, thỉnh thoảng lại nghe tiếng gõ coong coong thấy cũng vui tai. Cũng may, sau đợt ấy, nhiều người dần hiểu ra chuyện phải giữ tiếng chiêng quen thuộc của buôn làng. Chiêng càng cổ thì quyền lực của vị thần càng cao... Từ đó, như có thêm động lực, chồng tôi lại khoác ba lô lên đường...”. Hỏi kỹ mới biết anh “lên đường” thường xuyên là đi chỉnh sửa những chiếc chiêng còn sót ở nhiều nơi sau “cơn bão chảy máu cồng chiêng” để lấy lại âm điệu chuẩn và xếp lại thành những bộ hoàn chỉnh...

Trăn trở với cồng chiêng nên đến nay, anh là người đạt kỷ lục số 1 ở Tây Nguyên về sưu tập chiêng (được hơn 2.000 bộ chiêng). Khi đã “sở hữu” được nhiều chiêng như vậy (có rất nhiều bộ chiêng cổ từ 200-500 tuổi). Các buôn làng, các tổ chức không còn chiêng, đề nghị anh bán lại, nhưng theo anh thì: “Tôi hiểu được rằng, sau này nhân dân mọi nơi sẽ rất cần sử dụng chiêng trong các đợt sinh hoạt cộng đồng. Tôi không bán chiêng mà sẵn sàng phân phối lại (để lại giá rẻ) cho các buôn làng. Mục đích là không để làng nào bị thiếu chiêng. Còn nếu chiêng hỏng thì cứ cho người báo là tôi đến sửa giúp...”.

Anh nói: “Điều quan trọng là họ thích chiêng, hiểu về chiêng là tôi sẵn sàng phân phối lại. Bởi tiếng chiêng theo suốt con người từ khi đang nằm trong lòng mẹ, lớn lên có những vui buồn đều có tiếng chiêng và đến khi nhắm mắt xuôi tay vẫn còn được nghe”. Anh cũng vừa phân phối lại 2 bộ chiêng cổ để tỉnh Gia Lai trưng bày ở Nhà tưởng niệm Anh hùng Núp (huyện Kbang – Gia Lai) nhân sự kiện khánh thành Nhà tưởng niệm này. Hiện anh đang sở hữu hơn 10 bộ chiêng cổ có thâm niên từ hơn 200 tuổi đến 500 tuổi, bộ nhiều nhất là 14 chiêng...

Bậc thầy nghề chỉnh chiêng

Là người có khả năng đặc biệt trong việc chỉnh sửa chiêng nên hiện nay, anh đang “bảo hành” cho hàng ngàn bộ chiêng khắp mọi nơi. Quanh năm lang thang đi chỉnh sửa chiêng, dạy cách đánh chiêng, nghệ thuật biểu diễn, tư vấn, tổ chức... đối với anh đã trở thành “nghề” thực thụ. “Nghề” chỉnh chiêng của anh cũng hết sức đặc biệt. Đồ nghề chỉ là cái đe nhỏ, vài cái búa, kiềm, khoan tay nhỏ... nhưng khi anh đến sửa thì ai cũng khâm phục. Mà chuyện sửa chiêng của anh cũng rất khác. Có ngày đạp xe đi hàng trăm cây số, chỉnh sửa xong là được người dân (Jrai, Băhnar, Ê-đê, M’nông...) nấu cơm cho ăn, cho uống rượu ghè và đến khi “đụng” cảm xúc thăng hoa, mọi người còn được nghe anh biểu diễn tài năng, vừa nhảy múa, vừa gõ chiêng, vừa hát... Anh tâm sự: “Ước mơ lớn nhất của tôi là trong thời gian tới sẽ xây dựng trên phần đất của gia đình một căn nhà (khoảng 3 gian) để làm điểm bảo tồn chiêng cá nhân, tránh sự mai một. Đó cũng là thông điệp để mọi người dân có ý thức, có trách nhiệm hơn trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa trong xu thế hội nhập quốc tế (nhất là khi Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đã được Unesco công nhận là kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể của nhân loại – 11/2005). Tôi cũng đang soạn giáo trình cho việc đào tạo đánh chiêng (nốt nhạc, âm thanh, khẩu thước, bè, nhạc trưởng...) và mở lớp chỉnh sửa chiêng cho lớp trẻ...”. Hiện nay anh đã “truyền nghề” chỉnh sửa chiêng thành công cho con trai là Kpah San và em trai là Nay Tri và đang tiếp tục mở lớp truyền dạy cho một số thanh niên khác trong vùng.

Ngoài những khả năng trên, Nay Phai còn có tài “bẩm sinh” trong việc đánh guita, đàn goong, đàn t’nưng, thổi sáo, hát kể khan, đánh trống... Năm 2004, anh được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian.

Nay Phai chính là một nghệ nhân, một “vỉa quặng” của Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên thời hiện đại.

Krông Pa tháng 12/2011

Vũ Đình Năm            

[ Quay lại ]
Các tin khác
 
  • Cho chữ nét đẹp ngày Xuân của người Việt (02/2012)
  •  
  • 2 điều ước lớn! (02/2012)
  •  
  • Những người “truyền lửa” cho văn nghệ, thể thao Khmer (02/2012)
  •  
  • Những địa danh rồng tiên trên đất Lào Cai (02/2012)
  •  
  • Mùa hoa bưng biền Nam bộ (02/2012)
  •  

     

    THÔNG BÁO

    Quyết định Ban hành Quy định công tác số hóa văn bản đi, đến của Ủy ban Dân tộc (Xem nội dung chi tiết tại đây)

    Thông báo về việc quản lý hộp thư điện tử của Ủy ban Dân tộc nhằm đảm bảo an ninh, an toàn thông tin. Nội dung chi tiết xem tại đây

    TÌM NHANH

    TIN MỚI CẬP NHẬT

     
    Hội nghị tham vấn ý kiến các Bộ, ngành vào dự thảo văn kiện Chương trình 135 giai đoạn III

     
    9 nhóm giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2013

     
    Hà Giang: Năm 2012 có 6.748 hộ thoát nghèo 

     
    Ngành Công tác Dân tộc: Dấu ấn năm 2012

     
    Thực trạng và một số giải pháp nhằm quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả  ở Tây Nguyên 

    THÔNG TIN NỘI BỘ

    DB điện thoại nội bộ
    Danh sách cán bộ UB
    Thư viện điện tử
    CD 60 năm công tác DT
    CEMA trên đĩa CDROM
    CD đào tạo CNTT - CT135
    CEMA trên UNDP
    Năm quốc tế về miền núi

    THÀNH VIÊN
    Người online:
    Khách:
    Thành viên:
    Tổng số: 0
    Số người truy cập: 64,280,277


    Cơ quan chủ quản : Uỷ ban Dân tộc. Giấy phép số : 455/GP-BC do Cục Báo chí - Bộ Văn hoá Thông tin cấp ngày 18/10/2004.
    Bản quyền thuộc Ủy ban Dân tộc. Địa chỉ : Số 80, Phan Đình Phùng, Ba Đình, Hà Nội. Điện thoại : 04.37333511.
    Khi đăng ký tài khoản người dùng trên website này, bạn đồng ý rằng bạn đã chấp nhận Chính sách đảm bảo an toàn thông tin cá nhân.
    Website xem tốt nhất ở trình duyệt IE 5 trở lên, màn hình có độ phân giải 800x600 & Flash Player 8.
    Phát triển dựa trên mã nguồn của phpNuke.
    Execution time: 0.2 secs