Trang chủ  |  Tin mới  |  Hỏi đáp  |  Sơ đồ site  |  Hộp thư     TIẾNG VIỆT  |  ENGLISH
TỔNG QUAN
Hệ thống các cơ quan làm công tác dân tộc Hoạt động của UBDT Văn kiện của Đảng về Chính sách dân tộc Bác Hồ với đồng bào DT Đại biểu Quốc hội là người DTTS các khóa Các Dân tộc Việt Nam Ấn phẩm về lĩnh vực công tác dân tộc Văn bản về lĩnh vực Công tác dân tộc
TIN MỚI
Dân tộc Online Tin Hoạt động Chủ trương - Chính sách Thời sự - Chính trị Nghiên cứu - Trao đổi Kinh tế - Xã hội Y tế - Giáo dục Văn hoá - Thể thao Công nghệ - Môi trường Pháp luật Quốc tế
TÌM KIẾM

LIÊN KẾT

 
Gươi trong tâm thức của người Cơ Tu

 25/08/2011
Địa vực cư trú của tộc người Cơ Tu nằm trong vòng giao tiếp của hai tiểu vùng trung và bắc Trung bộ. Các thế hệ tộc người Cơ Tu nơi đây đã sinh tồn qua thời gian dài nên đã hình thành kiểu thích ứng đặc trưng với môi trường cư trú. Cơ Tu - nguyên nghĩa khi những học giả người Pháp đầu thế kỷ sử dụng là hoang dã, nếu hiểu theo ý nghĩa tích cực nhất, bản thân từ hoang dã cũng đã tự nói lên sự đậm đặc của những yếu tố nguyên thủy trong mắt của những người tiếp xúc đương thời. Sự hòa điệu một cách diệu kỳ cùng thiên nhiên nơi cư trú đã tạo cho miền thượng và Cơ Tu nói riêng tính cách thật thà, thẳng như cây rừng và đậm chất hào phóng. Trong đó Gươl là biểu hiện tập trung nhất cho “hơi thở” của văn hóa tộc người Cơ Tu.

Giữa núi rừng trùng điệp, nơi đầu con nước, làng Cơ Tu thường phân bố trên những thung hẹp, núi, rừng, sông, suối bao bọc xung quanh như một hàng rào tự nhiên. Ngôi làng truyền thống của người Cơ Tu nói riêng hay một số lớn các tộc người thuộc nhóm ngôn ngữ Môn - Khmer ở bắc Trường Sơn nói chung mang cấu trúc điển hình của kiểu làng phòng thủ - phòng thủ để được tồn tại trong một cấu trúc địa hình lắm hiểm nguy. Do vậy, việc tìm đất, địa điểm dựng làng trong tâm thức của nguời Cơ Tu phải do chủ làng đảm nhiệm và quyết định sau khi thông qua Hội đồng già làng, cũng như “thăm dò ý kiến của thần linh”. Trong quá trình dựng làng, dựng nhà, người Cơ Tu luôn tuân thủ tuyệt đối những quy định về kiêng cữ, những điều cấm kỵ. Người Cơ Tu cho rằng, để tranh thủ ngày tốt (caalang), tất cả các ngôi nhà trong làng đều phải dựng lên trong 1 ngày, theo đó, bộ phận quan trọng được dựng đầu tiên là cây cột cái. Bao giờ ở cạnh Gươl cũng là nhà của chủ làng, già làng. Thực chất đây không phải là sự phân chia đẳng cấp mà chỉ là sự thuận tiện cho công việc của làng. Ngôi nhà dựng lên đầu tiên ở vùng đất mới theo quy định phải là Gươl, “linh hồn của bản làng” - là niềm kiêu hãnh, là nét đẹp biểu trưng và là nơi biểu hiện sức mạnh cộng đồng… Hay nói chính xác hơn Gươl là không gian đa chức năng, vừa bao hàm sức mạnh thực tế lẫn linh hồn của cộng đồng tộc người.

Trong môi trường tín ngưỡng đa thần với kiểu “tư duy huyền ảo” nên không gian sinh hoạt cộng đồng - mái nhà chung được khoác thêm lớp áo tín ngưỡng, thành nơi tiến hành các nghi lễ cúng tế: cầu thần, cầu mùa, cúng cơm mới…; trở thành nơi hội đồng làng tiến hành bàn bạc kế hoạch đối phó/ ứng xử với nhiều tình huống, kể cả với các thế lực siêu hình chi phối đến sự tồn vong của mỗi làng (vêêl).

Nhà Gươl của người Cơ Tu có thể xem như mô hình phóng lớn của ngôi nhà sàn cư trú bình thường vơi kiểu chái khum tròn và được dựng lên cùng với rất nhiều kiêng kỵ quy định chặt chẽ trong luật tục. Gươl của tộc người Cơ Tu mang nét đẹp hoành tráng của đại ngàn Trường Sơn trong dáng dấp của bộ khung vững chãi, mái khum tròn và đổ dài, vách nghiêng, thấp, khau cút vươn cao với hình tượng chim T’ring dũng mãnh… mang gam màu trang trí ẩn chứa sự huyền bí, linh thiêng. Là sản phẩm của cộng đồng sinh tồn trên nền nông nghiệp hỏa canh, các lễ tiết liên quan đến chu kỳ sản xuất (lễ cúng thần lửa, thần núi, thần nước, cúng cơm mới…); các nghi lễ cầu mong sức khỏe sức khỏe cộng đồng (cầu an, cúng thần làng, lễ rửa xui); kể cả các nghi lễ liên quan đến chu kỳ đời người (lễ đặt tên, lễ thành đinh…) đều được tiến hành bên trong Gươl, quanh cột cái. Lễ đâm trâu được tổ chức trên khoản sân rộng và bằng phẳng trước Gươl và khi kết thúc đầu trâu được mang vào treo trên đầu cây cột r’măng làm lễ vật cúng thần linh. Vì Gươl là: “…nơi hội họp của hội đồng, nơi ngủ của thanh niên và những người già. Những người đàn bà không được vào đây. Đây cũng là nơi linh thiêng mà các linh hồn tổ tiên ở nếu khi chết được an lành. Sự yên tĩnh của Gươl không thể bị khuấy động bởi bất cứ cuộc cãi vã nào cũng như một trận chiến nào.

Để đảm bảo tính chất đa biểu tượng này, tất cả những vật liệu, vật dụng… xuất hiện trong Gươl cũng đều mang những biểu tượng. Theo đó, từ hệ thống xà ngang-dọc đến cây cột cái Gươl, từ hoa văn và hình vẽ trên cây cột cái đến tượng người chào khách, tượng quái vật/ma thuật/quỷ thuật, từ hệ thống các motif trang trí đến chiến lợi phẩm treo trong Gươl… đều mang ý nghĩa biểu tượng biểu hiện khát vọng của tộc người dưới nhiều góc độ tiếp cận khác nhau.

Tóm lại, Gươl là một thiết chế cộng đồng chứa đựng nhiều chức năng quan trọng trong cấu trúc làng Cơ Tu cổ truyền. Tính chất thiêng liêng và quan trọng của Gươl còn được thể hiện trong nội dung của luật tục, là tiêu điểm gắn bó mọi thành viên trong làng thành một khối, chống thiên tai địch họa. Gươl là không gian kết nối các thành viên trong cộng đồng, là điểm giao thoa/hội tụ giữa các thế hệ trong gia đình, trong dòng họ, trong làng… Trong tâm thức thiêng liêng đó, Gươl đã thực sự trở thành sợi chỉ kết nối mọi dạng hoạt động, sinh hoạt của tộc người Cơ Tu trong quá khứ và hiện tại. Sự tiếp nối sinh động đó là bài ca cuộc sống hào hùng, là niềm tin lớn lao của tộc người của hành trình mới trong môi trường văn hóa đương đại.

TS. Lê Văn Liêm

[ Quay lại ]
Các tin khác
 
  • Bảo tồn văn hoá truyền thống của người Bố Y ở Hà Giang (08/2011)
  •  
  • Bắt tay trong văn hóa ẩm thực ở Tây Bắc (08/2011)
  •  

     

    THÔNG BÁO

    Quyết định Ban hành Quy định công tác số hóa văn bản đi, đến của Ủy ban Dân tộc (Xem nội dung chi tiết tại đây)

    Thông báo về việc quản lý hộp thư điện tử của Ủy ban Dân tộc nhằm đảm bảo an ninh, an toàn thông tin. Nội dung chi tiết xem tại đây

    TÌM NHANH

    TIN MỚI CẬP NHẬT

     
    Hội nghị tham vấn ý kiến các Bộ, ngành vào dự thảo văn kiện Chương trình 135 giai đoạn III

     
    9 nhóm giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2013

     
    Hà Giang: Năm 2012 có 6.748 hộ thoát nghèo 

     
    Ngành Công tác Dân tộc: Dấu ấn năm 2012

     
    Thực trạng và một số giải pháp nhằm quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả  ở Tây Nguyên 

    THÔNG TIN NỘI BỘ

    DB điện thoại nội bộ
    Danh sách cán bộ UB
    Thư viện điện tử
    CD 60 năm công tác DT
    CEMA trên đĩa CDROM
    CD đào tạo CNTT - CT135
    CEMA trên UNDP
    Năm quốc tế về miền núi

    THÀNH VIÊN
    Người online:
    Khách:
    Thành viên:
    Tổng số: 0
    Số người truy cập: 61,901,259


    Cơ quan chủ quản : Uỷ ban Dân tộc. Giấy phép số : 455/GP-BC do Cục Báo chí - Bộ Văn hoá Thông tin cấp ngày 18/10/2004.
    Bản quyền thuộc Ủy ban Dân tộc. Địa chỉ : Số 80, Phan Đình Phùng, Ba Đình, Hà Nội. Điện thoại : 04.37333511.
    Khi đăng ký tài khoản người dùng trên website này, bạn đồng ý rằng bạn đã chấp nhận Chính sách đảm bảo an toàn thông tin cá nhân.
    Website xem tốt nhất ở trình duyệt IE 5 trở lên, màn hình có độ phân giải 800x600 & Flash Player 8.
    Phát triển dựa trên mã nguồn của phpNuke.
    Execution time: 0.2 secs