Trang chủ  |  Tin mới  |  Hỏi đáp  |  Sơ đồ site  |  Hộp thư     TIẾNG VIỆT  |  ENGLISH
TỔNG QUAN
Hệ thống các cơ quan làm công tác dân tộc Hoạt động của UBDT Văn kiện của Đảng về Chính sách dân tộc Bác Hồ với đồng bào DT Đại biểu Quốc hội là người DTTS các khóa Các Dân tộc Việt Nam Ấn phẩm về lĩnh vực công tác dân tộc Văn bản về lĩnh vực Công tác dân tộc
TIN MỚI
Dân tộc Online Tin Hoạt động Chủ trương - Chính sách Thời sự - Chính trị Nghiên cứu - Trao đổi Kinh tế - Xã hội Y tế - Giáo dục Văn hoá - Thể thao Công nghệ - Môi trường Pháp luật Quốc tế
TÌM KIẾM

LIÊN KẾT

 
 26/05/2011
Lễ lên nhà mới của người Xa Phó


Đồng bào dân tộc Xa Phó.

Xá Phó là một trong 13 dân tộc bản địa của tỉnh Yên Bái, là thành phần của 30 dân tộc anh em cùng cư trú lâu đời trên mảnh đất giàu bản sắc các giá trị văn hóa dân gian truyền thống. Người Xá Phó thuộc nhóm ngôn ngữ Tạng-Miến, ngoài nhóm Xá Phó cư trú ở Yên Bái, người Xá Phó còn có nhiều tên gọi khác nhau như Phù Lá, Bồ Khô Pạ, Phổ, Pu Dang… cư trú ở các tỉnh Lào Cai, Hà Giang, Sơn La.

Với dân số ít, nhưng người Xá Phó ở Yên Bái lại có đời sống văn hóa tinh thần khá phong phú và đa dạng. Trong chu kỳ vòng đời của người Xá Phó thì nghi lễ lên nhà mới he-ì-xì-mờ-zu-né là một nghi thức độc đáo, tích hợp nhiều yếu tố văn hóa bản địa với tri thức dân gian đặc sắc.

Người Xá Phó ở nhà sàn, loại nhà sàn nhỏ, cột chôn với nhà to nhất có 4 gian, trung bình là nhà 2 gian, 3 gian. Mỗi gian nhà của họ thường nhỏ vừa không quá rộng. Nhà ở truyền thống của đồng bào thường có hai hàng cột, trước đây không thấy có nhà 3 hàng chân hay 4 hàng chân. Nhà ở của người Xá Phó Yên Bái thường không làm kiên cố, vững chãi lâu dài. Theo quan niệm dân gian và các phong tục cổ truyền trước đây, đồng bào thường bỏ nhà hoặc đốt bỏ mỗi khi trong nhà có người qua đời, họ chuyển tới một địa điểm mới và dựng nhà tại đó. Người dân nơi đây quan niệm rằng, mỗi khi có người qua đời sẽ mang lại những điều xấu xa, đen đủi. Do vậy, để xóa bỏ những vận đen đó người dân phải chuyển tới nơi ở mới.

Quy trình chọn đất và lên nhà mới của người Xá Phó khá đặc biệt với việc chọn đất. Để chọn đất làm nhà, người dân không chọn tâm nhà, vị trí hướng mà họ lại quan tâm tới vị trí đặt bếp lửa. Bếp lửa có vai trò khá quan trọng trong đời sống của người dân, nó được nhóm cháy liên tục từ ngày này qua ngày khác. Do vậy, bếp lửa được đặt thẳng với cửa ma - một nơi quan trọng bậc nhất trong ngôi nhà của người Xá Phó.

Để chọn đất làm nhà mới, người dân mời thầy cúng tới xem đất dựng nhà và chọn nơi mà định đặt bếp lửa. Thầy cúng dùng một chiếc que gỗ nhỏ có hình tam giác cắm thẳng xuống đất, lấy 3 hạt thóc đặt chụm đầu vào 3 cạnh tam giác của cây cọc. Một hạt thóc người dân quan niệm quay về phía chủ, một hạt quan niệm quay về phía lợn và một hạt quay về phía ruộng nương (gạo, thóc). Dùng một chiếc bát úp lên trên đó và thầy cúng đọc lời cúng khấn để xin thổ công, thổ địa cho phép được làm nhà. Sau một ngày đêm, đến sáng hôm sau mở ra, nếu thấy hạt thóc không xê dịch thì người dân cho rằng đó là chỗ đất tốt và có thể dựng nhà ở.

Nhà ở của người Xá Phó Yên Bái thường làm bằng gỗ, dùng dây buộc các mối nối, không sử dụng mộng như nhà hiện đại sau này. Nhà có sàn thấp, lợp gianh và xung quanh lịa liếp đan bằng tre, nứa. Trong ngôi nhà của đồng bào, quan trọng nhất là bếp lửa và “cửa ma”. “Cửa ma” được xem như bàn thờ tổ tiên của người Kinh vùng đồng bằng.

Với tập quán du canh, du cư như trước đây và có nghi thức “bỏ nhà” mỗi khi trong nhà có người qua đời cho nên nhà ở của người Xá Phó được làm và dựng nhà cũng khá nhanh, với các nguyên liệu sẵn có xung quanh nơi đồng bào cư trú cùng với sự trợ giúp công sức của dân bản, trong một, hai ngày có thể dựng hoàn thiện và lên nhà mới.

Lễ lên nhà mới he-ì-xì-mờ-zu-né khá quan trọng, sau khi dựng xong nhà, chủ nhà sẽ làm lễ he-ì-xì-mờ-zu-né. Nghi thức này phải do những thầy cúng giỏi trong làng thực hiện. Gia đình sẽ mời về cầu cúng để trước khi về ở nhà mới sẽ được tổ tiên và các thần thánh phù hộ, giúp đỡ và gặp nhiều may mắn. Lễ lên nhà mới thường được mổ một con lợn để cúng tổ tiên, thổ công và mời dân bản tới chung vui cùng gia đình đã có nhà mới đồng thời cám ơn anh em trong làng, ngoài bản đã tới giúp người dân làm nhà mới.

Lễ lên nhà mới he-ì-xì-mờ-zu-né được xem ngày giờ khá cẩn thận và kiêng vào ngày chết của bố mẹ và những người anh em trong gia đình. Vì người dân cho rằng, nhà có người chết nên mới chuyển nhà, vì vậy, mà lễ he-ì-xì-mờ-zu-né không bao giờ được trùng với ngày chết của những người trong gia đình.

Nghi thức quan trọng nhất của lễ he-ì-xì-mờ-zu-né là nghi thức cúng bếp mới và cửa ma, bếp và cửa ma bao giờ cũng đi với nhau và được đặt thẳng nhau trong nhà của người Xá Phó, thầy cúng lấy một ống nứa đựng nước mới, một ống gạo (mang ý nghĩa về một cuộc sống ấm no, đầy đủ), 3 lá trầu, 3 miếng vỏ trầu đặt ở một góc của bếp. Trên 4 góc xà của gian nhà giữa, thầy cúng dùng 4 cum lúa vắt lên 4 góc xà với quan niệm nhà lúc nào cũng sung túc, mong muốn lúa ngô đầy nhà, mùa màng tươi tốt, no đủ.

Thầy cúng ngồi cúng trước cửa ma để mời tổ tiên của gia đình về ngự ở ngôi nhà mới kết hợp với việc cúng bếp mới. Ngoài thịt lợn làm lễ vật cúng, người dân còn phải mổ một con gà trống làm lễ vật cúng, dùng tiết gà với lông gà cắm lên vách cửa ma. Sau khi kết thúc nghi thức của thầy cúng, cửa ma đó được coi là linh thiêng nhất của gia đình. Thầy cúng cúng thông báo và mời tổ tiên của gia chủ về ngự, sau đó cầu xin thổ công và các thần thánh phù hộ và bảo vệ cho gia đình gia chủ. Kết thúc lễ cúng, người dân và gia chủ cùng múa xòe xung quanh bếp lửa đang cháy bập bùng để mừng cho một ngôi nhà mới với niềm hi vọng và khát khao về một cuộc sống mới ấm no, hạnh phúc hơn. Dân làng cùng uống rượu, ăn mừng và chúc phúc cho gia chủ, cầu mong mọi điều tốt đẹp nhất sẽ tới cho gia đình.

Ngày nay, nhà ở của người Xá Phó cố định và được làm vững chắc hơn, song nhiều giá trị văn hóa đặc sắc trong nghi lễ lên nhà mới he-ì-xì-mờ-zu-né vẫn được gìn giữ và phát huy trong cộng đồng dân tộc Xá Phó ở Yên Bái, góp phần làm phong phú bản sắc văn hóa dân gian các dân tộc Yên Bái trong thời kỳ hội nhập và phát triển.

ThS Nguyễn Mạnh Hùng

[ Quay lại ]

 

 

THÔNG BÁO

Quyết định Ban hành Quy định công tác số hóa văn bản đi, đến của Ủy ban Dân tộc (Xem nội dung chi tiết tại đây)

Thông báo về việc quản lý hộp thư điện tử của Ủy ban Dân tộc nhằm đảm bảo an ninh, an toàn thông tin. Nội dung chi tiết xem tại đây

TÌM NHANH

TIN MỚI CẬP NHẬT

 
Hội nghị tham vấn ý kiến các Bộ, ngành vào dự thảo văn kiện Chương trình 135 giai đoạn III

 
9 nhóm giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2013

 
Hà Giang: Năm 2012 có 6.748 hộ thoát nghèo 

 
Ngành Công tác Dân tộc: Dấu ấn năm 2012

 
Thực trạng và một số giải pháp nhằm quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả  ở Tây Nguyên 

THÔNG TIN NỘI BỘ

DB điện thoại nội bộ
Danh sách cán bộ UB
Thư viện điện tử
CD 60 năm công tác DT
CEMA trên đĩa CDROM
CD đào tạo CNTT - CT135
CEMA trên UNDP
Năm quốc tế về miền núi

THÀNH VIÊN
Người online:
Khách:
Thành viên:
Tổng số: 0
Số người truy cập: 61,899,495


Cơ quan chủ quản : Uỷ ban Dân tộc. Giấy phép số : 455/GP-BC do Cục Báo chí - Bộ Văn hoá Thông tin cấp ngày 18/10/2004.
Bản quyền thuộc Ủy ban Dân tộc. Địa chỉ : Số 80, Phan Đình Phùng, Ba Đình, Hà Nội. Điện thoại : 04.37333511.
Khi đăng ký tài khoản người dùng trên website này, bạn đồng ý rằng bạn đã chấp nhận Chính sách đảm bảo an toàn thông tin cá nhân.
Website xem tốt nhất ở trình duyệt IE 5 trở lên, màn hình có độ phân giải 800x600 & Flash Player 8.
Phát triển dựa trên mã nguồn của phpNuke.
Execution time: 0.3 secs