Trang chủ  |  Tin mới  |  Hỏi đáp  |  Sơ đồ site  |  Hộp thư     TIẾNG VIỆT  |  ENGLISH
TỔNG QUAN
Hệ thống các cơ quan làm công tác dân tộc Hoạt động của UBDT Văn kiện của Đảng về Chính sách dân tộc Bác Hồ với đồng bào DT Đại biểu Quốc hội là người DTTS các khóa Các Dân tộc Việt Nam Ấn phẩm về lĩnh vực công tác dân tộc Văn bản về lĩnh vực Công tác dân tộc
TIN MỚI
Dân tộc Online Tin Hoạt động Chủ trương - Chính sách Thời sự - Chính trị Nghiên cứu - Trao đổi Kinh tế - Xã hội Y tế - Giáo dục Văn hoá - Thể thao Công nghệ - Môi trường Pháp luật Quốc tế
TÌM KIẾM

LIÊN KẾT

 
 11/10/2010
Bài học đạo đức trong thơ ca dân gian các dân tộc thiểu số

Kho tàng tục ngữ, ca dao dân ca các dân tộc thiểu số Việt Nam rất đa dạng, phong phú. Tuy chỉ là một bộ phận của văn học dân gian nhưng nó là phần có giá trị nhất về mặt trí tuệ, tình cảm và nghệ thuật biểu hiện. ở đó, hiện diện đầy đủ cái vẻ muôn màu cuộc sống của đồng bào. Đặc biệt là những bài học đạo đức dạy ta làm người. Dạy ta biết yêu lao động, biết nâng niu trân trọng tình người, biết xẻ chia, giúp đỡ, biết nhẫn nại, kiên trì vượt khó.

Xem lao động là nhân tố quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người, tục ngữ ca dao các dân tộc đều đề cao lao động và phê phán thói lười biếng bằng những cách biểu đạt sinh động khác nhau:

Trong thơ ca dân gian dân tộc Kinh, hình tượng “bàn tay” thường tượng trưng cho khả năng và phương tiện lao động, trong đó có câu:
Tay làm hàm nhai/ Tay quai miệng trễ.

Đồng bào Mông có cách nhìn cụ thể hơn về ý thức, hành động và phương tiện sản xuất:

Muốn ăn đủ thì hỏi hai bàn tay/ Muốn ăn cá đừng sợ nước sâu/ Có thỏi vàng không bằng có mảnh nương.

Theo đồng bào, sức khoẻ và vẻ đẹp phải gắn liền với khả năng lao động:

Gái đẹp không biết làm lanh cũng xấu/ Trai khoẻ không biết làm nương rẫy cũng hèn.

Đồng bào Pà Thẻn cho lao động như bản năng duy trì sự sống và nhận thấy phẩm chất của con người quyết định sự tồn tại xã hội bằng cách nói thật giản dị:

Chăm chỉ mới có cái ăn/ Không chăm chỉ thì không có cái ăn.

Đồng bào Dao không ưa gì những người lười biếng lao động nhưng lại khéo che đậy bằng hình thức giả dối qua lời thơ rất hồn nhiên:

Người lười thì dẻo mồm/ Chó lười thì vẫy đuôi.

Người Kinh có câu: Mồm miệng đỡ chân tay.

Từ trong lao động, đồng bào có niềm tin. Tin ở sức mình, tin cuộc sống. Qua lời đối đáp của đôi trai gái người Dao ta thấy rõ điều đó:

Cô gái: Trên đời cái gì quí nhất/ Xin anh nói hộ em cùng.

Chàng trai: Em hỏi anh trả lời cho hay /ở đời quí nhất đôi bàn tay.

Đồng bào Cao Lan cũng quan niệm muốn có hạnh phúc phải cần cù chịu khó, phải chắt chiu, phải Một nắng hai sương/ Muốn có nhà cao, phải đào từng hòn đất.

Trong quan niệm của đồng bào, bao giờ cũng song hành tồn tại những mặt đối lập. Vì vậy xây dựng cái đẹp luôn đi liền với việc phê phán cái xấu. Ngợi ca sự chăm chỉ cần cù, tất sẽ không thể đồng tình với sự lười biếng. Bằng lời ca chân thực, giản dị nhưng không kém phần tinh tế, đồng bào Dao thấy được rất rõ hạnh phúc của cuộc đời thông qua thành quả lao động: Người lười cỏ mọc quanh nhà/ Người chăm quanh nhà hoa nở.

Đồng bào Cao Lan cũng có nhiều câu tục ngữ đề cao ý thức lao động bền bỉ và đặc biệt chú ý đến yếu tố vận động của thời gian:

Giàu sang rồi có ngày hết của/ Hoa đẹp cũng có ngày héo khô.

Từ thực tiễn lịch sử hình thành và phát triển của cộng đồng các dân tộc thiểu số khác nhau trên lãnh thổ Việt Nam, và cũng từ nhiều góc nhìn hiện thực phong phú, đồng bào đã rút ra những bài học triết lý nhân sinh về lao động rất cô đọng và hàm súc, biểu hiện bằng những ngôn ngữ và phương tiện nghệ thuật khác nhau, đã đem đến cho bao thế hệ hậu sinh cái nhìn sâu sắc về giá trị của lao động đối với sự tồn tại của xã hội loài người. Đã là con người phải biết lao động và lao động là một trong những nhân tố tạo nên phẩm chất tốt đẹp của con người. Đó cũng có thể xem là thước đo chân giá trị của mỗi người trong cộng đồng dân tộc.

Bên cạnh vai trò của lao động sản xuất đựơc phản ánh trong tục ngữ ca dao của đồng bào còn một vấn đề lớn được người xưa rất quan tâm, đó là quan hệ giữa con người với con người trong sinh hoạt cộng đồng để tồn tại và làm cho cuộc sống đẹp hơn.

Nếu như đồng bào Kinh có câu: Môi hở răng lạnh. Chúng ta gặp lại ý tưởng này của đồng bào Mông qua câu ca: Một tay vỗ không kêu, ba tay vỗ vang rừng. Trên tinh thần đó, gia đình và dòng họ phải gắn kết: Anh em ghét nhau không được bỏ dòng họ/ Vợ chồng giận nhau không được ngủ khác giường.

Đồng bào Thái có câu ca nói về lợi thế đoàn kết giữa con người với con người: Hai vũng hợp thành ao/ Hai nhà hợp thành bản.

Để cuộc sống thêm tốt đẹp, đức tính chân thực là phẩm chất từ lâu vốn được đồng bào miền núi đề cao, cùng với đó là thái độ phê phán quyết liệt sự giả dối gây mất lòng tin giữa những con người với nhau.

Đồng bào Cao Lan có câu: Một người ăn ở hai lòng, có tiền không mua được cái kim/Hai người mà một lòng, có tiền mua được vàng.

Theo đồng bào lời nói hay, nói đẹp có thể làm đổi thay cuộc đời: Một lời hay quả ớt cay cũng ngọt/ Một lời dở quả vả chát thành chua.

Hình tượng nghệ thuật được xây dựng trong những bài ca đều bắt nguồn từ những điều, những sự vật gần gũi, quen thuộc của cuộc sống. Nhiều câu tục ngữ, ca dao đề cao sự hoà hợp tâm hồn, tình thương yêu. Có tình thương yêu, có sự đồng điệu tâm hồn sẽ giúp con người vượt qua mọi trở ngại, tai ương của cuộc đời.

Đồng bào Tày có câu: Thương nhau nước lớn lội cũng qua/ Không thương nhau một vũng nước chân trâu cũng ngại.

Sự ganh đua trong xã hội cũng là một yếu tố gây nên quan niệm sống lêch lạc có ở nhiều cộng đồng dân tộc.

Thơ ca dân gian đồng bào Kinh có câu: Lươn ngắn lại chê trạch dài/Thờn bơn méo miệng chê trai lệch mồm.

Đồng bào Tày cũng có cách nói riêng của mình: Lợn chê chó có bọ/ Vịt chê gà có mò.

Tự khen mình để phủ nhận người khác là việc không nên làm:

Trong thơ ca dân tộc Kinh có câu: Mèo khen mèo dài đuôi.

Đồng bào Tày có câu: Kinh nói mắm Kinh ngấu/ Tày nói gạo Tày trắng.

Như vậy, thông qua các sự vật hiện tượng làm phương tiện diễn đat, người xưa muốn nói: Cuộc sống là tổng thể của những quan niệm sống khác nhau, nhận thức của chúng ta cần công bằng khách quan.

Bên cạnh thái độ phản ứng với “chó lười người biếng” thì những tệ nạn cờ bạc trộm cắp cũng bị đồng bào các dân tộc nói chung và đồng bào Dao nói riêng bài trừ một cách quyết liệt:

Đánh cờ bạc đánh tan cửa nhà…/Đánh cờ bạc lòng gian ác/ Ai tham tiền tài chỉ thiệt mạng/ Hổ báo tham ăn sa bẫy người.

Hay: Muốn ăn sớm thì gieo củ cải

Luyện đức, luyện tài là việc làm không thể thiếu được đối với các bậc nam nhi vì: Muốn có vợ đẹp con khôn, phải tài giỏi hơn vợ/ Muốn chết sớm thì đi ăn trộm

Qua một số bài ca đã trích trên cho thấy, cách quan sát các hiện tượng của cuộc sống trong thơ ca dân gian các dân tộc thiểu số rất bình dị, không bóng gió xa xôi, nhưng có tính giáo dục mạnh mẽ.

Thơ ca dân gian dân tộc Kinh cùng với thơ ca dân gian các dân tộc thiểu số đã hợp thành kho tri thức toàn diện về đời sống tinh thần của các dân tộc Việt Nam. Trong đó, đáng chú ý là những bài học về đạo đức liên quan mật thiết với các vấn đề lao động, tình yêu, tình bạn, hôn nhân, gia đình và những phẩm chất đạo đức của con người cần có, v.v. Tất cả được thể hiện bằng các phương thức nghệ thuật sinh động, đem lại cho chúng ta hôm nay những bài học quý báu để xây dựng cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn, tình người đằm thắm, mặn nồng hơn.

Nguyễn Thị Cảnh

[ Quay lại ]

 

 

THÔNG BÁO

Quyết định Ban hành Quy định công tác số hóa văn bản đi, đến của Ủy ban Dân tộc (Xem nội dung chi tiết tại đây)

Thông báo về việc quản lý hộp thư điện tử của Ủy ban Dân tộc nhằm đảm bảo an ninh, an toàn thông tin. Nội dung chi tiết xem tại đây

TÌM NHANH

TIN MỚI CẬP NHẬT

 
Hội nghị tham vấn ý kiến các Bộ, ngành vào dự thảo văn kiện Chương trình 135 giai đoạn III

 
9 nhóm giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2013

 
Hà Giang: Năm 2012 có 6.748 hộ thoát nghèo 

 
Ngành Công tác Dân tộc: Dấu ấn năm 2012

 
Thực trạng và một số giải pháp nhằm quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả  ở Tây Nguyên 

THÔNG TIN NỘI BỘ

DB điện thoại nội bộ
Danh sách cán bộ UB
Thư viện điện tử
CD 60 năm công tác DT
CEMA trên đĩa CDROM
CD đào tạo CNTT - CT135
CEMA trên UNDP
Năm quốc tế về miền núi

THÀNH VIÊN
Người online:
Khách:
Thành viên:
Tổng số: 0
Số người truy cập: 59,902,544


Cơ quan chủ quản : Uỷ ban Dân tộc. Giấy phép số : 455/GP-BC do Cục Báo chí - Bộ Văn hoá Thông tin cấp ngày 18/10/2004.
Bản quyền thuộc Ủy ban Dân tộc. Địa chỉ : Số 80, Phan Đình Phùng, Ba Đình, Hà Nội. Điện thoại : 04.37333511.
Khi đăng ký tài khoản người dùng trên website này, bạn đồng ý rằng bạn đã chấp nhận Chính sách đảm bảo an toàn thông tin cá nhân.
Website xem tốt nhất ở trình duyệt IE 5 trở lên, màn hình có độ phân giải 800x600 & Flash Player 8.
Phát triển dựa trên mã nguồn của phpNuke.
Execution time: 0.2 secs