Trang chủ  |  Tin mới  |  Hỏi đáp  |  Sơ đồ site  |  Hộp thư     TIẾNG VIỆT  |  ENGLISH
TỔNG QUAN
Hệ thống các cơ quan làm công tác dân tộc Hoạt động của UBDT Văn kiện của Đảng về Chính sách dân tộc Bác Hồ với đồng bào DT Đại biểu Quốc hội là người DTTS các khóa Các Dân tộc Việt Nam Ấn phẩm về lĩnh vực công tác dân tộc Văn bản về lĩnh vực Công tác dân tộc
TIN MỚI
Dân tộc Online Tin Hoạt động Chủ trương - Chính sách Thời sự - Chính trị Nghiên cứu - Trao đổi Kinh tế - Xã hội Y tế - Giáo dục Văn hoá - Thể thao Công nghệ - Môi trường Pháp luật Quốc tế
TÌM KIẾM

LIÊN KẾT

 
 01/06/2011
Người Dao dưới chân núi Tản


Ba Vì vốn được coi là một trong những vùng “đất gốc”, cái nôi của người Việt xưa. Dưới chân núi Tản (huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội) có nhiều dân tộc như: Kinh (Việt), Mường, Dao cùng sinh sống và hiện còn lưu giữ được nhiều nét văn hóa truyền thống đặc sắc góp phần làm phong phú kho tàng văn hóa dân gian của đại gia đình các dân tộc Việt Nam nói chung và truyền thống văn hóa của người Hà Nội nói riêng. Dân tộc Dao ở xã Ba Vì, huyện Ba Vì là một trong những dân tộc thiểu số sinh sống lâu đời trên dãy Tản Viên nay đã “hạ sơn” định canh định cư tại 3 thôn: Yên Sơn, Hợp Sơn và Hợp Nhất hiện vẫn còn bảo lưu nhiều nét văn hóa truyền thống và tạo ra một vùng văn hóa người Dao dưới chân núi Tản.

Người Dao dưới chân núi Tản có 450 hộ với trên 2.000 nhân khẩu, sau khi “hạ sơn” chưa bao lâu, Vườn Quốc gia Ba Vì được thành lập (1991), phần lớn diện tích đất canh tác (890/1.000 ha) thuộc diện phải thu hồi giao cho Vườn Quốc gia Ba Vì quản lý, phần diện tích còn lại chủ yếu là đất thổ cư, đất vườn hộ, nương rẫy và đất chuyên dụng nên đời sống của đồng bào mới “hạ sơn” vốn đã khó khăn lại càng khó khăn hơn, sản lượng lương thực qui thóc hàng năm chỉ đủ ăn từ 2-3 tháng. Mặc dù đời sống còn nhiều khó khăn nhưng với đức tính cần cù, tích cực chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi và đặc biệt là vận dụng những kiến thức bản địa của mình về nghề thuốc nam trên vùng núi có nhiều cây thuốc quí, người Dao Ba Vì đã khai thác các cây thuốc, làm thuốc và bán thuốc nam. Bằng vốn kiến thức về cây thuốc và sử dụng các cây dược liệu được truyền từ đời này qua đời khác, với hơn 280 loài cây thuốc mà tổ tiên truyền lại, người Dao đã chế biến thành nhiều bài thuốc quí. Hình ảnh về “những bà Mán bán thuốc ở chợ Nghệ” không chỉ rất đỗi quen thuộc với người dân xứ Đoài mà hiện nay nhiều bài thuốc, mặt hàng cây thuốc của người Dao được bán ra cả thị trường miền Bắc, miền Trung và được nhiều khách hàng, người bệnh tìm đến tận nơi để mua. Đời sống của người dân dần được cải thiện, nhiều hộ đã thực sự làm giàu từ nghề thuốc nam. Theo thống kê của Uỷ ban nhân dân xã Ba Vì, hiện trên địa bàn xã có 90% số hộ biết nghề thuốc, trong đó có 45% số hộ chuyên làm thuốc, có các hoạt động dịch vụ về thuốc nam và 45% số hộ làm thuốc nam theo kiểu thời vụ. Toàn xã có khoảng 10 ha cây thuốc nam được trồng rải rác, một phần nguồn thuốc được khai thác tự nhiên trên vùng rừng núi Ba Vì. Thu nhập bằng nghề thuốc nam của người Dao hiện đạt khoảng 4,5-5,5 tỷ đồng bằng 82% nguồn thu nhập của người dân trên địa bàn. Nhiều hộ gia đình ở thôn Yên Sơn có thu nhập bằng nghề thuốc nam đạt từ 15-70 triệu đồng/năm. Hiện có 70 người Dao là hội viên Hội Đông y, tại thôn Yên Sơn đã có phòng chẩn trị và một số lương y trực, khám bệnh bốc thuốc. Nhiều bài thuốc nam bí truyền của người Dao đã được người bệnh gần xa biết đến như: Long cốt thoái chủ trị bệnh gai đôi và vôi hóa xương khớp; Long đơn hỏa chủ trị thấp khớp thể hàn; Long đơn thủy chủ trị các bệnh thấp khớp thể nhiệt; cao chữa sơ gan cổ chướng giai đoạn cuối; thuốc Đan kinh và Động kinh; thuốc tắm sau khi sinh đẻ; thuốc tắm chữa các bệnh về xương khớp, phong hàn; thuốc đặc trị chữa viêm xoang mũi… Ông Dương Trung Liên, Phó chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã cho biết: “ Tiềm năng về nghề thuốc nam gia truyền, bí truyền của người Dao là rất lớn, song do các bài thuốc chỉ truyền miệng qua các đời, thiếu tính y lý khoa học, mối liên hệ giữa người bán thuốc và người bệnh còn lỏng lẻo, mặt khác, các cơ sở đào tạo của ngành y chỉ đào tạo Đông y chưa có những lớp đào tạo chuyên về thuốc nam để cấp chứng chỉ hành nghề, bên cạnh đó tên cây thuốc, bài thuốc không được dịch thuật thống nhất giữa Đông y và thuốc nam nên người đi học cũng gặp không ít khó khăn ”. Để có đầu ra ổn định và bảo đảm uy tín cho sản phẩm thuốc nam truyền thống của người Dao, tháng 1/2009, Hợp tác xã dịch vụ thuốc nam xã Ba Vì được cấp phép và chính thức đi vào hoạt động. Sau hơn một năm, thời gian chưa dài, song đã có nhiều hoạt động giao lưu, quảng bá và hợp tác diễn ra giữa Hợp tác xã dịch vụ thuốc nam với các tổ chức như Viện Khoa học công nghệ Việt Nam, Viện nghiên cứu cây thuốc Việt Nam, Viện y học cổ truyền Quân đội, Trung tâm nghiên cứu dược liệu thuộc Viện nghiên cứu quốc tế, các đại sứ quán úc, Ba Lan và Ngân hàng ACB… Đặc biệt, có đối tác nước ngoài đặt hàng với khối lượng lớn các loại cây thuốc như Lồ lào bẩu, Diều pòm, Đơn đỏ, Ba kích đen. Hiện trên vùng rừng núi Ba Vì có khoảng 120 loài cây thuốc quí gần như không còn nhiều để khai thác, nhiều cây đứng trước nguy cơ tuyệt chủng như: Hoa tiên, củ Dòm, Dó đất, cây máu người… Trước nguy cơ cạn kiệt nguồn cây thuốc dược liệu và xu thế người bệnh hướng đến các thảo dược có nguồn gốc từ thiên nhiên, chính quyền và nhân dân xã Ba Vì đã nhận thức được những khó khăn thách thức và thời cơ đối với miền đất du lịch sinh thái-văn hóa dưới chân núi Tản nên đã và đang triển khai nhiều hoạt động thiết thực như mở rộng diện tích trồng cây thuốc nam, xây dựng và duy trì 200 vườn thuốc gia đình và sưu tầm cây thuốc quí có nguy cơ tuyệt chủng về trồng; khẩn trương xây dựng nhà kho bảo quản, nhà xưởng sản xuất sơ chế thuốc; kết nạp những hội viên và gia đình có nghề thuốc lâu đời vào Hội hoặc Hợp tác xã dịch vụ thuốc nam; lựa chọn và cử những người đủ khả năng đi học nghề y dược. Do qui mô chưa lớn và mới đi vào hoạt động nên Hợp tác xã tập trung sản xuất một số loại thuốc truyền thống như thuốc phong thấp, một số loại chè dạng thực phẩm chức năng và thuốc tắm chữa bệnh đồng thời tổ chức các hoạt động hợp tác bảo tồn, chăm sóc, khai thác nguồn dược liệu với Ban quản lý Vườn Quốc gia Ba Vì theo hướng bền vững nhằm duy trì nguồn sinh kế lâu dài.

Bên cạnh nghề thuốc gia truyền, người Dao ở Ba Vì cũng còn bảo lưu và duy trì nhiều nếp văn hóa, phong tục truyền thống đẹp trong hôn nhân gia đình, trong sinh hoạt tín ngưỡng và trong các hoạt động văn nghệ dân gian. Thiết chế xã hội của người Dao nơi đây vẫn duy trì, tôn vinh và coi trọng vị trí vai trò của ông mo và các ông khán, họ là những người góp phần quan trọng bảo lưu, truyền bá bản sắc văn hóa truyền thống, duy trì trật tự xã hội trong cộng đồng thôn bản. Chẳng hạn, trong hôn nhân và gia đình, người Dao duy trì trình tự các thủ tục như lễ dạm ngõ hay còn gọi là lễ “xin tuổi” người con gái được chọn làm dâu, sau đó về nhờ thầy (ông mo hoặc ông khán) xem đôi trai gái có hợp tuổi nhau thì mới tính đến hôn nhân. Nếu không hợp tuổi thì lại đem lễ trầu cau đến “xin trả lại tuổi”. Khi tổ chức cưới, nhà trai phải cử từ 7-9 người sang nhà gái từ hôm trước để chờ ngày hôm sau rước dâu về, rước dâu của người Dao không có chú rể. Ngày cưới, chú rể trong sắc phục truyền thống, đứng ở đầu ngõ chờ ông mờ đưa dâu về để đón và rước vào nhà lễ bái tổ tiên. Đặc biệt, cỗ cưới của nhà gái do nhà trai phải đảm nhiệm, hay dở khen chê nhà trai hoàn toàn chịu trách nhiệm. Sau lễ cưới từ 5-7 ngày, nhà trai phải chuẩn bị lễ đến nhà gái để lại mặt, ngoài rượu, thịt và 120 đôi bánh rán, nhà trai phải chuẩn bị một đôi gà nhỏ mang sang nhà gái, sau lễ lại mặt khi về nhà gái sẽ trao cho nhà trai một con gà nhỏ khác với ngụ ý là hai nhà trao đổi giống nòi cho nhau và cầu mong cho sự sinh sôi nảy nở con đàn cháu đống. Người Dao rất coi trọng sự chung thủy, nếu nam nữ có gia đình quan hệ bất chính sẽ bị phạt vạ rất nặng để cả thôn bản đến uống rượu và ăn phạt vạ. Khi mọi người ăn phạt vạ thì đôi nam nữ quan hệ bất chính phải ngồi riêng và ăn thịt mỡ băm trộn lẫn với ớt trên mặt thớt, không được dùng bát đũa, cá biệt có trường hợp còn bị căng chân tay buộc vào bốn cọc đóng trên mặt đất và bị đánh roi thật đau. Tục lệ được lưu truyền nên trong cộng đồng người Dao hôn nhân rất bền chặt. Ông Triệu Tiến Nhàn, ông khán ở thôn Hợp Sơn cho biết: “Trật tự xã hội người Dao trước hết phải được duy trì ngay trong từng gia đình, để bảo tồn bản sắc văn hóa của mình, các tập tục tín ngường được duy trì truyền tiếp qua các thế hệ trong gia đình. Từ việc đứa trẻ khi ra đời phải làm lễ cúng mụ, lớn lên phải cúng đặt tên âm, đến tục cưới hỏi, lễ cấp sắc làm đám chay, lễ lập tổ và làm “tết nhảy”, rồi việc tang ma, các nghi lễ tế sơn thần, tế tổ-người mở đất lập lên thôn bản… Hiện nay, người Dao ở Ba Vì vẫn duy trì tục tế lễ tại miếu thờ sơn thần và Thánh Tản vào 4 mùa: xuân, hạ, thu, đông. Lễ cuối năm, được ông mo chọn ngày từ 10 đến 20 tháng Chạp âm lịch, dân bản đóng góp theo lệ, sau lễ tế trên miếu, dân bản tụ hội về nhà ông mo cùng ăn uống tập thể, sau dịp lễ tế này, dân làng mới được tổ chức ăn tết đón năm mới tại từng gia đình ”.

Thủ đô Hà Nội đang từng ngày chuyển mình, hội nhập và phát triển. Trong tương lai gần, dưới chân núi Tản, một vùng đất địa linh-nhân kiệt sẽ trở thành một vùng du lịch văn hóa, du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng. Trước thời cơ lớn, người Dao xã Ba Vì đã và đang nỗ lực tập trung xây dựng và phát triển kinh tế, tích cực chuyển đổi cơ cấu kinh tế từ phát rẫy làm nương sang làm dịch vụ thuốc nam, khôi phục một số nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, thêu ren, nghề rèn… phục dựng các hoạt động văn nghệ dân gian truyền thống phục vụ cho các hoạt động du lịch sinh thái-văn hóa. Để phát huy hết tiềm năng thế mạnh của mình, xã Ba Vì rất cần sự hỗ trợ của chính quyền thành phố và nhà nước trong việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng thiết yếu, xây dựng điểm du lịch văn hóa nghỉ dưỡng và cấp giấy công nhận nghề thuốc nam gia truyền của người Dao.

Lương Hùng

[ Quay lại ]

 

 

THÔNG BÁO

Quyết định Ban hành Quy định công tác số hóa văn bản đi, đến của Ủy ban Dân tộc (Xem nội dung chi tiết tại đây)

Thông báo về việc quản lý hộp thư điện tử của Ủy ban Dân tộc nhằm đảm bảo an ninh, an toàn thông tin. Nội dung chi tiết xem tại đây

TÌM NHANH

TIN MỚI CẬP NHẬT

 
Hội nghị tham vấn ý kiến các Bộ, ngành vào dự thảo văn kiện Chương trình 135 giai đoạn III

 
9 nhóm giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2013

 
Hà Giang: Năm 2012 có 6.748 hộ thoát nghèo 

 
Ngành Công tác Dân tộc: Dấu ấn năm 2012

 
Thực trạng và một số giải pháp nhằm quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả  ở Tây Nguyên 

THÔNG TIN NỘI BỘ

DB điện thoại nội bộ
Danh sách cán bộ UB
Thư viện điện tử
CD 60 năm công tác DT
CEMA trên đĩa CDROM
CD đào tạo CNTT - CT135
CEMA trên UNDP
Năm quốc tế về miền núi

THÀNH VIÊN
Người online:
Khách:
Thành viên:
Tổng số: 0
Số người truy cập: 61,450,496


Cơ quan chủ quản : Uỷ ban Dân tộc. Giấy phép số : 455/GP-BC do Cục Báo chí - Bộ Văn hoá Thông tin cấp ngày 18/10/2004.
Bản quyền thuộc Ủy ban Dân tộc. Địa chỉ : Số 80, Phan Đình Phùng, Ba Đình, Hà Nội. Điện thoại : 04.37333511.
Khi đăng ký tài khoản người dùng trên website này, bạn đồng ý rằng bạn đã chấp nhận Chính sách đảm bảo an toàn thông tin cá nhân.
Website xem tốt nhất ở trình duyệt IE 5 trở lên, màn hình có độ phân giải 800x600 & Flash Player 8.
Phát triển dựa trên mã nguồn của phpNuke.
Execution time: 0.2 secs