Trang chủ  |  Tin mới  |  Hỏi đáp  |  Sơ đồ site  |  Hộp thư     TIẾNG VIỆT  |  ENGLISH
TỔNG QUAN
Hệ thống các cơ quan làm công tác dân tộc Hoạt động của UBDT Văn kiện của Đảng về Chính sách dân tộc Bác Hồ với đồng bào DT Đại biểu Quốc hội là người DTTS các khóa Các Dân tộc Việt Nam Ấn phẩm về lĩnh vực công tác dân tộc Văn bản về lĩnh vực Công tác dân tộc
TIN MỚI
Dân tộc Online Tin Hoạt động Chủ trương - Chính sách Thời sự - Chính trị Nghiên cứu - Trao đổi Kinh tế - Xã hội Y tế - Giáo dục Văn hoá - Thể thao Công nghệ - Môi trường Pháp luật Quốc tế
TÌM KIẾM

LIÊN KẾT

 
 04/10/2010
Pơ Jâu trong xã hội người Ba Na

Thật may mắn và thú vị trong chuyến di điền dã đến xã Đăk Kơ Ning (huyện Kông Chro, tỉnh Gia Lai), chúng tôi đến một gia đình ở làng Nhang Lớn đúng lúc ông pơ jâu (thầy cúng) của làng đang làm lễ cúng cầu sức khỏe. Có một điều dễ nhận thấy là đại đa số người dân nơi đây ít nhiều đều biết đến những điều kiện chăm sóc sức khỏe cộng đồng của nền y học hiện đại nhưng không vì thế mà những nghi lễ cầu sức khỏe lại mất đi trong đời sống buôn làng. Khi ốm đau hay tai nạn ngẫu nhiên, mặc dầu nơi người ta tìm đến đầu tiên là những trung tâm y tế nhưng rồi người ta vẫn cậy nhờ đến nghi lễ cúng yang (thần linh) và thầy cúng.

Thật ngạc nhiên về không khí nơi đây. Mọi người trong nhà chẳng hề chú ý tới sự có mặt của người lạ, dẫu người Ba Na vốn có tiếng là hiếu khách. Chính giữa nhà, nơi mọi người chen chúc và chăm chú, thầy cúng vừa làm những động tác vừa đọc những bài chú. Mọi người bị lôi cuốn, chỉ khẽ thì thào. Một vài người quen biết đưa mắt ra hiệu họ biết tôi đến rồi chú tâm vào thầy pháp.

ở các buôn làng của người Ba Na, từ già đến trẻ, đều nể trọng các pơ jâu (thầy cúng). Họ là người có ảnh hưởng trong vùng. Khi không hành lễ thì pơ jâu là một người đàn ông như những người đàn ông khác của làng. Chẳng có dấu hiệu nào phân biệt được họ. Nhưng khi có việc cần, người ta đến tìm các pơ jâu. ở buôn làng Tây Nguyên, các quyết định của làng đều do các già làng đưa ra. Người ta không phụ thuộc vào thầy cúng cho dù thường xuyên phải trông cậy vào các pơ jâu. Bởi pơ jâu (thầy cúng) là người cần thiết phải có khi xuất hiện những hoàn cảnh gay cấn. Họ là trung gian giữa thế giới con người và thế giới thần linh, là người chỉ ra việc gì mà số phận chung đòi hỏi phải làm. Khi đó con người ta tự cảm thấy được che chở, được điều khiển. Người ta không mất đi lòng dũng cảm. Trong một xã hội, ở đó tâm tính tộc người chiếm ưu thế thì pơ jâu là một thành phần quan trọng.

Người Ba Na quan niệm các vị thần hay những linh hồn người đã chết có mặt ở mọi nơi và có thể trông thấy hay nghe thấy mọi điều. Việc giao lưu với các thế lực vô hình, có nội dung là cầu xin việc báo mộng, việc che chở phù hộ, việc cứu giúp… phải qua các pơ jâu.

Người trở thành một pơ jâu, đều do sự chỉ định của yang (thần linh). Nói chung, họ phải là những người có năng khiếu thiên phú, thông thường phải trải qua những trận ốm thập tử nhất sinh hay ở trong trạng thái “mất thăng bằng” so với thế giới thực tại. Họ phải chịu đựng một sự giày vò mang tính thần bí, mà theo như cách lí giải của các pơ jâu thì đó là giai đoạn học nghề khi được các yang bảo ban, truyền dạy để họ trở thành thầy cúng.

Người Ba Na thường cảm thấy các thế lực siêu nhiên, vô hình bao quanh mình từ mọi phía và kìm giữ họ trong vòng phụ thuộc của chúng. Nếu như có thầy cúng có thể đọ sức với thế giới ấy, nếu như các hoạt động của ông ta có hiệu quả, đó chính là vì kinh nghiệm của ông ta phong phú, rộng lớn hơn kinh nghiệm của người khác và ông ta có thể sử dụng kinh nghiệm ấy.

Thường thì mỗi làng của người Ba Na có một người pơ jâu, đôi khi có nhiều người, nhưng cũng có làng không có và không phải ai cũng nổi tiếng như nhau. Người nổi tiếng thường đông người mời và hay được mời đi xa. Trong rất nhiều trường hợp, pơ jâu được người trong làng mình, hay những người ở xa hơn mời tùy theo danh tiếng của ông. Thông thường khi người ta có bệnh muốn biết phải làm thế nào để yên lòng một vị yang. Cũng có gia đình muốn yang phù hộ cho họ trong một việc gì đó. Không chỉ có trường hợp những người riêng rẽ mời pơ jâu, đôi khi cả làng, thông qua người chủ làng hay các già làng mời người pơ jâu đến khuyên nên làm những gì trong trường hợp có một tai họa chung, dịch bệnh, mất mùa hay hạn hán.

Pơ jâu không là một thầy lang nắn xương, bốc thuốc cho con bệnh; bởi trong làng có những người cao tuổi am hiểu hơn về các loại lá cây mọc trong rừng hay những phương cách chữa bệnh. Người pơ jâu cũng không phải là một vị giáo sĩ của tôn giáo thờ cúng các yang; họ không có chức trách cúng bái thường trực. Chủ trì việc cúng bái là các ông chủ gia đình. Pơ jâu, như những người bình thường, nhưng do được tôn phong và trong ý nghĩ của người Ba Na, ông có quan hệ với các yang, ông biết ý thích của các thần và từ đó biết các thần muốn gì. Và những pơ jâu còn có khả năng liên lạc với những linh hồn người đã khuất.

Trước đây, thù lao cho những pơ jâu thường tùy theo gia chủ, ông ta không đòi hỏi, hay lợi dụng bất cứ điều gì. Pơ jâu sẵn sàng phục vụ những người cần đến ông ta và ông ta không được phép từ chối phục vụ cộng đồng, người ta gọi là phải đến ngay, không kể ban đêm. Một pơ jâu nếu không gắng sức hay để cho người ta van nài sẽ bị các thần phạt khiến ông ta bị ốm hay bị điên. Mọi sự mặc cả đều bị cấm đối với người pơ jâu. Còn ngày nay, điều này đã có nhiều thay đổi, người ta có thể trả thù lao cho pơ jâu bằng hiện vật hoặc bằng tiền tùy theo tính chất quan trọng của buổi lễ cũng như điều kiện kinh tế của chủ nhà. Và các pơ jâu cũng không có ý kiến gì. Tiền gọn nhẹ, họ có thể mua sắm được nhiều thứ hơn thay vì chỉ nhận vài bát gạo, cái đùi gà hay miếng thịt heo. Giá trị truyền thống đã có những thay đổi để phù hợp hơn với cuộc sống thực tế. Và điều quan trọng là người ta chấp nhận chúng như một lẽ tất yếu mà không có chút gì e ngại hay phân vân.
 
Truyền thống không phải nhất thành bất biến mà nó luôn gắn với quy luật vận động của cuộc sống. Niềm tin vào các pơ jâu đã thay đổi rất nhiều trong cuộc sống hiện tại của người Ba Na do những phản hồi của xã hội; do lớp trẻ đã ít tin hơn vào bói toán, điềm báo, ma thuật, cúng bái và do cả không còn nhiều những không gian thiêng cho những thực hành truyền thống... Nhưng những giá trị nhân văn lưu chứa trong đời sống con người rất cần được trân trọng, bởi đó là sự tích hợp văn hóa của tộc người, là sự trao truyền văn hóa giữa các thế hệ, là trầm tích lắng lại sau muôn vàn biến động của thời cuộc.

ThS. Trung Thị Thu Thủy

[ Quay lại ]

 

 

THÔNG BÁO

Quyết định Ban hành Quy định công tác số hóa văn bản đi, đến của Ủy ban Dân tộc (Xem nội dung chi tiết tại đây)

Thông báo về việc quản lý hộp thư điện tử của Ủy ban Dân tộc nhằm đảm bảo an ninh, an toàn thông tin. Nội dung chi tiết xem tại đây

TÌM NHANH

TIN MỚI CẬP NHẬT

 
Hội nghị tham vấn ý kiến các Bộ, ngành vào dự thảo văn kiện Chương trình 135 giai đoạn III

 
9 nhóm giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2013

 
Hà Giang: Năm 2012 có 6.748 hộ thoát nghèo 

 
Ngành Công tác Dân tộc: Dấu ấn năm 2012

 
Thực trạng và một số giải pháp nhằm quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả  ở Tây Nguyên 

THÔNG TIN NỘI BỘ

DB điện thoại nội bộ
Danh sách cán bộ UB
Thư viện điện tử
CD 60 năm công tác DT
CEMA trên đĩa CDROM
CD đào tạo CNTT - CT135
CEMA trên UNDP
Năm quốc tế về miền núi

THÀNH VIÊN
Người online:
Khách:
Thành viên:
Tổng số: 0
Số người truy cập: 59,903,676


Cơ quan chủ quản : Uỷ ban Dân tộc. Giấy phép số : 455/GP-BC do Cục Báo chí - Bộ Văn hoá Thông tin cấp ngày 18/10/2004.
Bản quyền thuộc Ủy ban Dân tộc. Địa chỉ : Số 80, Phan Đình Phùng, Ba Đình, Hà Nội. Điện thoại : 04.37333511.
Khi đăng ký tài khoản người dùng trên website này, bạn đồng ý rằng bạn đã chấp nhận Chính sách đảm bảo an toàn thông tin cá nhân.
Website xem tốt nhất ở trình duyệt IE 5 trở lên, màn hình có độ phân giải 800x600 & Flash Player 8.
Phát triển dựa trên mã nguồn của phpNuke.
Execution time: 0.2 secs