Trang chủ  |  Tin mới  |  Hỏi đáp  |  Sơ đồ site  |  Hộp thư     TIẾNG VIỆT  |  ENGLISH
TỔNG QUAN
Hệ thống các cơ quan làm công tác dân tộc Hoạt động của UBDT Văn kiện của Đảng về Chính sách dân tộc Bác Hồ với đồng bào DT Đại biểu Quốc hội là người DTTS các khóa Các Dân tộc Việt Nam Ấn phẩm về lĩnh vực công tác dân tộc Văn bản về lĩnh vực Công tác dân tộc
TIN MỚI
Dân tộc Online Tin Hoạt động Chủ trương - Chính sách Thời sự - Chính trị Nghiên cứu - Trao đổi Kinh tế - Xã hội Y tế - Giáo dục Văn hoá - Thể thao Công nghệ - Môi trường Pháp luật Quốc tế
TÌM KIẾM

LIÊN KẾT

 
“Mùa ăn năm uống tháng” của người Tây Nguyên

 01/02/2010

Lễ cúng xong thầy cúng hút rượu cần trong ché chén đặt trước nữ gia chủ ( theo tục mẫu hệ, người phụ nữ được coi trọng). Ảnh Nguyễn Liên

Từ sau ngày đất nước thống nhất, đồng bào các dân tộc Tây Nguyên đã hòa cùng cộng đồng các dân tộc Việt Nam đón xuân, vui Tết Nguyên đán. Bởi trước đây đồng bào không có một khái niệm về cái Tết cụ thể nào như Nguyên đán, Trung thu... Tuy vậy từ tháng 10 cuối năm nay đến tháng 3 âm lịch đầu năm mới, nghĩa là sau khi thu hoạch mùa màng xong, tới khi chuẩn bị bước vào mùa gieo tỉa là cả một thời gian diễn ra các cuộc Lễ hội, cúng tế, vui chơi, mà người Tây Nguyên gọi là “Mùa ăn năm uống tháng”.

Do tín ngưỡng đa thần, tin rằng “Vạn vật hữu linh”, nên khi chưa có các tôn giáo khác, đồng bào các dân tộc Tây Nguyên muốn làm việc gì, gặp việc gì cũng phải cúng tế. Trong xã hội Tây Nguyên tính cộng đồng rất được coi trọng. Bất cứ một gia đình nào trong buôn làng có việc phải cúng lễ như: Lễ mừng lúa mới, Lễ thổi tai... là dân làng đều kéo đến tham gia giúp đỡ, đóng góp công sức hay vật chất. Dù đó chỉ là một gùi củi, nắm rau, lon gạo hay ché rượu... Ngoài ra, còn có những lễ lớn mang tính cộng đồng như: Lễ cúng bến nước, Lễ mừng mùa...

Chẳng hạn như Lễ cầu được mùa (Jơr n’dah) của người Mnông ở Krông Nô, tỉnh Đăk Nông. Lễ thường tổ chức vào tháng 9, khi những ngọn lúa bắt đầu trổ bông. Lễ này được tổ chức theo từng gia đình, cầu mong cho lúa tốt tươi hơn, trong bài cúng nói: “Bông lúa cho tốt, chim thú đừng đến phá hoại lúa, sâu bọ cũng đi nơi khác đừng hại lúa...”.

Tiếp theo là Lễ mừng cơm mới. Cũng như lễ cầu được mùa, Lễ mừng cơm mới được tổ chức theo gia đình, không quy định ngày tháng cụ thể. Gia đình nào tuốt lúa xong sớm thì cúng trước, gia đình nào xong sau, cúng sau. Chọn được ngày tốt, gia đình sẽ thông báo cho bà con, bạn bè, buôn gần, làng xa. Nghe tin, mọi người tới tham gia giúp sức cùng gia chủ hoặc đóng góp chút gạo, gùi củi, quả bí, bó rau... Tiếng chày thậm thịch giã gạo, phụ nữ nhộn nhịp quanh bếp lửa, đàn ông người người xúm tay dựng cây gưng buộc ché rượu, người mổ heo, gà... Tất cả đều được gia chủ trân trọng đón nhận. Tùy theo số lượng thu hoạch mùa màng mà cột từ 3 đến 5 ché rượu bày giữa nhà, chủ nhà bày ra chiếc đầu heo, chén đồng đựng huyết, thịt heo mỗi thứ một ít đựng trong lá chuối... Thầy cúng cầm cần rượu hút từ trong ché ra chén đồng đặt trước mặt nữ chủ nhân cao tuổi nhất. Dàn chiêng bắt đầu nổi lên, Thầy cúng nắm hai tay vào nhau, ngửa mặt lên trời khấn: “Ơ Yàng ở phía Đông, Yàng ở phía Tây, Yàng trên trời, Yàng dưới đất, Yàng sông, Yàng núi, Yàng rừng... đã ban cho chúng tôi mưa thuận gió hòa, cho lúa bắp sinh sôi. Nay tôi suốt lúa một gùi, tôi bẻ bắp một giỏ, tôi cột ché rượu này mời các Yàng về ăn cơm mới. Rượu này thần uống, cơm này thầy ăn, mùa sau lại cho chúng tôi chân tay khỏe mạnh, lúa thóc tràn đến nóc đầy khắp nhà. Lời tôi ước xin các Yàng hãy nhận. Lời tôi cầu xin các Yàng hãy nghe. Ơ Yàng!”.

Khấn xong, thầy cúng cầm chén rượu hòa huyết heo bôi ba lần lên chân bà chủ nhà, rồi cùng vài người trong gia đình, dòng họ trèo lên nhà để lúa khấn thần lúa, cắt cổ con gà trống nhỏ vài giọt máu xuống vựa lúa. Họ trở lại nhà sàn, bôi rượu huyết vào cầu thang, cột nhà...

Thầy cúng mời người phụ nữ chủ gia đình cầm cần rượu đầu tiên, sau đó trao cần rượu cho chồng, rồi lần lượt đến tay mọi người, hết ché thứ nhất sang ché hai, ba... Phần nghi lễ đã xong, tiếng chiêng vang lên như hòa cùng trời đất niềm vui báo hiệu sự no đủ, không còn cái đói nữa.

Nếu năm đó mọi gia đình trong bon, làng được mùa, người ít nhất thu hoạch được một trăm gùi thì già làng đứng ra tổ chức Lễ hội Tăm Nghết (mừng mùa). Vật hiến sinh là con trâu, cầu mong cho bon làng no đủ, nhắc nhở các gia đình cố gắng năm sau lại được mùa. Cột buộc trâu và cây nêu được dựng lên trước sân nhà rông. Một người đàn ông và một người đàn bà chống tay lên đùi ngồi hai bên để chào tiễn biệt con trâu. Thày cúng đọc bài khóc trâu:

“Ơ pô! Ơ pô!
Lâu nay sống trong nhà
Ta với mày thương nhau
Hôm nay dâng trâu cúng lúa
Cầu mọi điều an lành
Mở cửa kho
Cho chủ nhà no
Ơ pô! Ơ pô!”.

Chàng trai đại diện cho buôn làng cầm cây giáo múa một vòng rồi lao giáo vào ngực con trâu. Phải là người giỏi được chọn, đâm một nhát con trâu gục xuống mới được may mắn. Sau đó, thầy cúng thay mặt buôn làng cầu khấu: “Ơ Yàng, lúa đã về kho! Hãy cho chúng tôi năm sau lúa bắp nhiều hơn năm trước, được mưa thuận gió hòa, cây cối sinh sôi nảy lộc. Con người không bệnh tật, ốm đau. Mở kho này cho cả năm no đủ, chúng tôi sum họp ở đây. Cầu xin các Yàng. Ơ Yàng!”…

Sau phần nghi lễ, phần hội diễn ra ngay sau đó. Tiếng chiêng rộn rã ngân lên, tay nắm tay, bước chân nối bước chân xoay vòng xoang quanh đống lửa đang cháy lên rừng rực, rộn rã thâu đêm, con người phấn chấn tiễn biệt mọi điều xui xẻo, đón nhận điều may mắn đang đến với mình. Đêm tàn, dàn chiêng vang lên bài đưa tiễn, hẹn mọi người gặp lại trong lễ Tăm Nghết năm sau, hẹn bon nào đó thu được một trăm gùi lúa để cùng mở hội Tăm Nghết.

Năm nay bon K’Tah, Quảng Phú, Krông Nô vui mừng tổ chức Lễ hội Tằi Năng Nghết như vậy. Già làng Y m khoe: Trong bon năm nay vui mừng vì đời sống bây giờ khá giả, cũng có gia đình như Y Phil chưa được đủ đâu, nhưng nó đã nuôi được con học đại học, cũng phải mừng chứ!”. Quả là mừng cho cái bon nằm khuất nẻo nhất huyện Krông Nô, với hơn trăm hộ đồng bào Mnông, năm qua có tới 8 cháu thi đậu đại học, hơn 20 cháu học trung cấp. Vài cái vui mừng hơn cả đó là nhận thức của đồng bào đã chuyển biến, đẩy lùi những tập tục lạc hậu trước đây, xây dựng cuộc sống mới đồng thời gìn giữ được bản sắc truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Mỗi khi làn gió heo may về báo hiệu mùa mưa chấm dứt, những cánh hóa cúc quỳ vàng rộ khắp cao nguyên, thì là lúc tiếng chiêng ngày hội văng vẳng vang lên trong gió báo hiệu mùa “Ăn năm uống tháng” bắt đầu. Cứ vậy nối nhau, hết lễ này đến lễ khác, người Tây Nguyên cùng hòa chung vào niềm vui đón xuân, đón Tết Nguyên đán cùng đại gia đình các dân tộc Việt Nam.

Nguyễn Liên

[ Quay lại ]
Các tin khác

 

 

THÔNG BÁO

Quyết định Ban hành Quy định công tác số hóa văn bản đi, đến của Ủy ban Dân tộc (Xem nội dung chi tiết tại đây)

Thông báo về việc quản lý hộp thư điện tử của Ủy ban Dân tộc nhằm đảm bảo an ninh, an toàn thông tin. Nội dung chi tiết xem tại đây

TÌM NHANH

TIN MỚI CẬP NHẬT

 
Hội nghị tham vấn ý kiến các Bộ, ngành vào dự thảo văn kiện Chương trình 135 giai đoạn III

 
9 nhóm giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2013

 
Hà Giang: Năm 2012 có 6.748 hộ thoát nghèo 

 
Ngành Công tác Dân tộc: Dấu ấn năm 2012

 
Thực trạng và một số giải pháp nhằm quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả  ở Tây Nguyên 

THÔNG TIN NỘI BỘ

DB điện thoại nội bộ
Danh sách cán bộ UB
Thư viện điện tử
CD 60 năm công tác DT
CEMA trên đĩa CDROM
CD đào tạo CNTT - CT135
CEMA trên UNDP
Năm quốc tế về miền núi

THÀNH VIÊN
Người online:
Khách:
Thành viên:
Tổng số: 0
Số người truy cập: 59,921,260


Cơ quan chủ quản : Uỷ ban Dân tộc. Giấy phép số : 455/GP-BC do Cục Báo chí - Bộ Văn hoá Thông tin cấp ngày 18/10/2004.
Bản quyền thuộc Ủy ban Dân tộc. Địa chỉ : Số 80, Phan Đình Phùng, Ba Đình, Hà Nội. Điện thoại : 04.37333511.
Khi đăng ký tài khoản người dùng trên website này, bạn đồng ý rằng bạn đã chấp nhận Chính sách đảm bảo an toàn thông tin cá nhân.
Website xem tốt nhất ở trình duyệt IE 5 trở lên, màn hình có độ phân giải 800x600 & Flash Player 8.
Phát triển dựa trên mã nguồn của phpNuke.
Execution time: 0.2 secs