Trang chủ  |  Tin mới  |  Hỏi đáp  |  Sơ đồ site  |  Hộp thư     TIẾNG VIỆT  |  ENGLISH
TỔNG QUAN
Hệ thống các cơ quan làm công tác dân tộc Hoạt động của UBDT Văn kiện của Đảng về Chính sách dân tộc Bác Hồ với đồng bào DT Đại biểu Quốc hội là người DTTS các khóa Các Dân tộc Việt Nam Ấn phẩm về lĩnh vực công tác dân tộc Văn bản về lĩnh vực Công tác dân tộc
TIN MỚI
Dân tộc Online Tin Hoạt động Chủ trương - Chính sách Thời sự - Chính trị Nghiên cứu - Trao đổi Kinh tế - Xã hội Y tế - Giáo dục Văn hoá - Thể thao Công nghệ - Môi trường Pháp luật Quốc tế
TÌM KIẾM

LIÊN KẾT

 
Chiêng Tha nhạc cụ thiêng của người Brâu

 03/12/2009

Người Brâu biểu diễn chiêng Tha.

Nhà nghiên cứu Fonklor Brâu - nhạc sĩ Phạm Cao Đạt: Chiêng Tha trong tâm linh người Brâu như vật thiêng, vật tổ và giá trị của chiêng Tha là giá trị tâm linh ấp ủ trong vật chất đó!

Chiêng Tha chỉ tham gia phần lễ

Với quãng thời gian gần 20 năm nghiên cứu Fonklor (văn hóa dân gian) Brâu, nhạc sỹ Phạm Cao Đạt đã sở hữu một “gia tài” khổng lồ về văn hóa Brâu, về chiêng Tha.

Từ năm 1992, nhạc sỹ Phạm Cao Đạt đã chủ động đi tìm giá trị di sản văn hóa Brâu, sau đó về xây dựng thành một công trình âm nhạc dân gian Brâu. Công trình này đã đạt giải thưởng cao của Hội Văn hóa Dân gian Việt Nam năm 1997. Trong công trình đó, ông đã thống kê toàn bộ cồng chiêng của dân tộc Brâu. Kết quả thống kê tại thời điểm đó, người Brâu chỉ có 55 hộ, song có đến 17 bộ cồng chiêng, trong đó có 10 bộ chiêng Tha, 3 bộ chiêng Man và 4 bộ chiêng Goong. Như vậy, tính bình quân, cứ 5,5 hộ gia đình người Brâu sẽ sở hữu 1 bộ chiêng Tha, con số này phản ánh mật độ sở hữu cồng chiêng lớn nhất của dân này so với các dân tộc bản địa ở Kon Tum.

Chiêng Tha trong tâm linh người Brâu được coi như vật thiêng, vật tổ. Người Brâu không có từ “đánh chiêng Tha” mà “mời Tha nói”, thủ tục rất khắt khe. Chiêng Tha chỉ tham gia phần lễ đơn thuần chứ không tham gia vào phần hội.

Theo nhạc sỹ Phạm Cao Đạt, cũng như tất cả các loại chiêng khác, người Brâu chỉ sử dụng chiêng Tha chứ không làm ra nó. Những người già Brâu cho biết, ngày xưa, để mua một bộ chiêng Tha phải mất 40-50 con trâu. Cách đây khoảng 4 năm, Bảo tàng tỉnh Kon Tum đã trả giá đến hơn 3 lượng vàng để mua lại 1 bộ chiêng Tha của ông Thao Lem. Mặc dù bị xơ gan cổ trướng song ông Thao Lem “thà chịu chết chứ quyết không bán chiêng Tha mua thuốc điều trị”. Ông muốn giữ bộ chiêng này cho con cháu. Thế nhưng, sau khi được nghe cán bộ Bảo tàng thuyết phục, giải thích mục đích muốn mua lại cổ vật này để bảo tồn, Thao Lem mới chịu nhượng lại.

Tỉnh Kon Tum có 30 loại chiêng của 20 nhóm dân tộc, mỗi nhóm có chiêng cổ truyền, chiêng thiêng. Tùy lễ nào mới đem chiêng thiêng ra đánh, không phải lúc nào cũng đánh được. Đối với người Brâu, chiêng Tha chính là chiêng thiêng và chỉ khi có lễ trọng dân làng mới mời Tha về. Đó là quan niệm truyền thống. Tuy nhiên, từ năm 1993 khi phát hiện chiêng Tha, nhạc sỹ Phạm Cao Đạt đã làm việc với làng và lần đầu tiên đưa chiêng Tha ra khỏi làng, ra mắt công chúng cả nước tại lễ hội cồng chiêng và đua voi ở Đăk Lăk. Chính nhạc sỹ Phạm Cao Đạt xây dựng hồ sơ khoa học cho chiêng Tha, được giáo sư Tô Vũ, Tô Ngọc Thanh và Thứ trưởng Bộ Văn hóa Thể thào và Du lịch (lúc đó là ông Nông Quốc Chấn) đánh giá rất cao về việc chiêng Tha tham gia vào “gia đình cồng chiêng quốc gia”. Chiêng Tha dù chưa đi ra khỏi đất nước song âm thanh của nó đã vượt khỏi lãnh thổ quốc gia bởi đã có nhiều đoàn khách quốc tế đến Tây Nguyên nghiên cứu, ghi âm.

Nghe chiêng Tha có thể biết khách tốt hay xấu

Cách diễn tấu chiêng Tha được coi là “độc nhất vô nhị” trong các loại cồng chiêng Tây Nguyên. Hai người ngồi quay mặt vào nhau, người đánh vào mặt cầm dùi cái, người đánh vào bụng cầm dùi đực. Người ngoài nghe “long tong long tong” như mưa trên mái tôn, song đều có bài bản cả, đó là bài giữ rẫy, đuổi chim, bài khách đến làng... Chiêng Tha tham gia lễ từ quy mô gia đình đến cộng đồng như Lễ hội mừng chiến thắng, lễ đón khách... Tuy nhiên, chiêng Tha không tham gia vào lễ bỏ mả. Điều lạ hơn hẳn các bộ chiêng khác là chiêng Tha có chiêng chồng, chiêng vợ, dùi đực, dùi cái. Khi diễn tấu bao giờ chiêng vợ cũng lên tiếng trước, khi nhập được vào tiết tấu rồi chiêng chồng mới tham gia. Dấu vết mẫu hệ thể hiện rất rõ ở đấy!

Về khả năng âm nhạc của chiêng Tha, theo nhạc sỹ Phạm Cao Đạt, chức năng đầu tiên của âm nhạc là thông tin, để thông tin hấp dẫn, dần dần mới có tiết tấu, giai điệu. Giáo sư Tô Vũ cho rằng chức năng thông tin là chức năng cổ nhất của âm nhạc, chiêng Tha chỉ có chức năng thông tin mà không có giai điệu. Chiêng Tha là một trong những nhạc cụ cổ nhất mà đến nay vẫn có đời sống riêng của nó. Chiêng Tha không có giai điệu nên người ngoài nghe sẽ rất khó hiểu. Thế nhưng khả năng truyền tải thông tin chiêng Tha kỹ đến mức nghe chiêng sẽ biết khách tốt hay xấu (tựa như trống đôi của người Chăm vậy). Chiêng Tha khác với tù và, còi hiệu... chỉ là hiệu lệnh. Nó là bước nối từ hiệu lệnh sang nhạc cụ hiện đại, nó có tiết tấu song chưa đạt đến giai điệu.

Đối với người Brâu khi có lễ trọng, dân làng sẽ tổ chức mời chiêng Tha về. Người đứng ra mời có thể là già làng cũng có thể không phải già làng, người mời chiêng Tha là chủ lễ, là người được cả làng tôn vinh, kính trọng, bản thân người đó phải hiểu sâu sắc phong tục, là người quyết định trong lễ đó. Chủ lễ cắt cổ con gà để lấy máu xoa vào lòng chiêng, rút rượu đầu ghè ra cho chiêng uống, khấn thần linh bốn phương mời Tha nói. Xong rồi 2 nghệ nhân mới vào ngồi đối mặt nhau để mời Tha lên tiếng. Khi chiêng Tha nổi lên một, hai bài, sau đó các chiêng khác mới vào cuộc.

Vì dân tộc Brâu chỉ có duy nhất ở làng Đăk Mế (xã Bờ Y, huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum) và là một trong 5 dân tộc có số dân ít nhất nước Việt Nam hiện nay...nên ngành Văn hóa Kon Tum hiện đang có dự án bảo tồn giá trị của chiêng Tha. Theo nhạc sỹ Phạm Cao Đạt, Phòng Văn hóa Thông tin huyện Ngọc Hồi vừa qua có làm dự án bảo tồn văn hóa các dân tộc trên địa bàn, trong đó có đề nghị Sở Văn hóa-Thể thao-Du lịch tỉnh Kon Tum giúp về vật chất để họ duy trì chiêng Tha của người Brâu, đồng thời khôi phục nguyên gốc bộ trang phục truyền thống nghệ nhân, gốc gác là áo vỏ cây (hiện đã tìm nguyên liệu gần giống như thế ở huyện Đăk Glei).

Tuy nhiên, nhạc sỹ Phạm Cao Đạt trăn trở nhiều về vấn đề sở hữu cồng chiêng của đồng bào Tây Nguyên. Bởi theo ông, không gian văn hóa cồng chiêng rất rộng lớn, trong đó nên đặt vấn đề sở hữu cồng chiêng như thế nào trong di sản này? Nhà nước hiện chỉ mới công nhận không gian văn hóa chứ chưa có đầu tư gì cả. Trong khi có một nghịch lý là chiêng người dân tự mua sắm, là tài sản riêng của họ, Nhà nước làm thế nào để họ tự hào, giữ lại, không bán đi chứ không thể cấm họ mua bán đổi chác vì đó là tài sản của họ. "Chúng ta không thể thống kê lên danh sách rồi làm việc vô lý là bắt họ phải giữ mà không cho họ trao đổi. Ấy là điều cực kỳ vô lý!" nhạc sỹ Phạm Cao Đạt buồn rầu nói.

Bài, ảnh: Thủy Lộc

[ Quay lại ]
Các tin khác
 
  • Cần Thơ: Khai mạc “Những ngày du lịch, văn hóa Mêkông - Nhật Bản” (12/2009)
  •  
  • Trọn đời giữ gìn, bảo vệ di tích văn hóa - lịch sử quốc gia (12/2009)
  •  
  • Tiến tới SEA Games 25 - Lào 2009 (12/2009)
  •  

     

    THÔNG BÁO

    Quyết định Ban hành Quy định công tác số hóa văn bản đi, đến của Ủy ban Dân tộc (Xem nội dung chi tiết tại đây)

    Thông báo về việc quản lý hộp thư điện tử của Ủy ban Dân tộc nhằm đảm bảo an ninh, an toàn thông tin. Nội dung chi tiết xem tại đây

    TÌM NHANH

    TIN MỚI CẬP NHẬT

     
    Hội nghị tham vấn ý kiến các Bộ, ngành vào dự thảo văn kiện Chương trình 135 giai đoạn III

     
    9 nhóm giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2013

     
    Hà Giang: Năm 2012 có 6.748 hộ thoát nghèo 

     
    Ngành Công tác Dân tộc: Dấu ấn năm 2012

     
    Thực trạng và một số giải pháp nhằm quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả  ở Tây Nguyên 

    THÔNG TIN NỘI BỘ

    DB điện thoại nội bộ
    Danh sách cán bộ UB
    Thư viện điện tử
    CD 60 năm công tác DT
    CEMA trên đĩa CDROM
    CD đào tạo CNTT - CT135
    CEMA trên UNDP
    Năm quốc tế về miền núi

    THÀNH VIÊN
    Người online:
    Khách:
    Thành viên:
    Tổng số: 0
    Số người truy cập: 61,634,584


    Cơ quan chủ quản : Uỷ ban Dân tộc. Giấy phép số : 455/GP-BC do Cục Báo chí - Bộ Văn hoá Thông tin cấp ngày 18/10/2004.
    Bản quyền thuộc Ủy ban Dân tộc. Địa chỉ : Số 80, Phan Đình Phùng, Ba Đình, Hà Nội. Điện thoại : 04.37333511.
    Khi đăng ký tài khoản người dùng trên website này, bạn đồng ý rằng bạn đã chấp nhận Chính sách đảm bảo an toàn thông tin cá nhân.
    Website xem tốt nhất ở trình duyệt IE 5 trở lên, màn hình có độ phân giải 800x600 & Flash Player 8.
    Phát triển dựa trên mã nguồn của phpNuke.
    Execution time: 0.2 secs