Trang chủ  |  Tin mới  |  Hỏi đáp  |  Sơ đồ site  |  Hộp thư     TIẾNG VIỆT  |  ENGLISH
TỔNG QUAN
Hệ thống các cơ quan làm công tác dân tộc Hoạt động của UBDT Văn kiện của Đảng về Chính sách dân tộc Bác Hồ với đồng bào DT Đại biểu Quốc hội là người DTTS các khóa Các Dân tộc Việt Nam Ấn phẩm về lĩnh vực công tác dân tộc Văn bản về lĩnh vực Công tác dân tộc
TIN MỚI
Dân tộc Online Tin Hoạt động Chủ trương - Chính sách Thời sự - Chính trị Nghiên cứu - Trao đổi Kinh tế - Xã hội Y tế - Giáo dục Văn hoá - Thể thao Công nghệ - Môi trường Pháp luật Quốc tế
TÌM KIẾM

LIÊN KẾT

 
 05/11/2009
Bản sắc văn hóa các dân tộc trong chợ phiên vùng cao Hà Giang


Hà Giang là tỉnh miền núi, biên giới cực Bắc của Tổ quốc; nơi tụ cư của 22 dân tộc thiểu số. Mỗi dân tộc có một bản sắc văn hóa phong phú và độc đáo như những sợi chỉ màu huyền ảo cùng dệt nên bức tranh văn hóa muôn màu rực rỡ, lung linh. Hà Giang còn là quê hương của những con người chân thật, mến khách.

Vùng đất thiêng liêng này có chợ tình Khau Vai nổi tiếng; lễ hội Gầu tào và điệu múa khèn đậm chất men say ngây ngất của người Mông; lễ hội Lồng tồng, Lẩu Then và hát Lượn mượt mà của người Tày; điệu hát Sli trữ tình của người Nùng; lễ Cấp sắc linh thiêng mà gần gũi của người Dao; lễ hội Nhảy lửa huyền bí và sôi động của người Pà Thẻn; tiếng trống đồng và những bài dân ca âm vang mãi giữa núi rừng của người Lô Lô, Pu Péo, La Chí… đặc biệt là những phiên chợ vùng cao đậm đà bản sắc văn hóa các dân tộc.
 
 Cũng như ở các tỉnh miền núi có nhiều dân tộc thiểu số sinh sống, bản sắc văn hóa độc đáo của các dân tộc vùng cao Hà Giang luôn được thể hiện đậm nét và sinh động trong các phiên chợ. Không biết tự bao giờ “văn hóa chợ vùng cao” đã tồn tại và phát triển cho đến ngày nay. Chợ phiên vùng cao, mỗi tuần chỉ mở một ngày, đã trở thành “địa chỉ văn hóa” của cư dân miền núi cao. Chợ không đơn thuần là nơi trao đổi, mua bán hàng hóa mà đã thành nơi giao lưu, kết bạn, hát giao duyên, tìm bạn đời và rất nhiều những hoạt động văn hóa tinh thần khác. Người vùng cao có nhiều lý do để đi chợ, nhưng tựu trung họ đều đến đó để “sinh hoạt văn hóa chợ”. ở nơi ấy, họ hòa nhập vào cộng đồng, thưởng thức những món ăn vật chất và tinh thần, được bày tỏ và phô diễn những nét văn hóa đặc sắc của dân tộc. Họ được đắm mình trong không khí sôi động để vợi đi những lo toan, nhọc nhằn của cuộc sống vất vả trên cao nguyên đầy gian khó và khắc nghiệt này.
 
 Đến với chợ phiên vùng cao Hà Giang, mọi người sẽ được sống trong một không gian văn hóa đặc sắc. Ta có thể nghe, nhìn, thậm chí cả “nếm” những nét độc đáo đầy thi vị của chợ phiên miền rẻo cao và bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số nơi đây. Chợ phiên vùng cao giống như hình ảnh thu nhỏ một xã hội tự do, công bằng, bình đẳng của các dân tộc. ở đó, đồng bào dùng tiếng của dân tộc mình để trao đổi, mua bán; diện những bộ trang phục đẹp nhất của dân tộc mình một cách tự nhiên, thoải mái, hòa đồng và tôn trọng lẫn nhau. Không gian chợ ngập tràn những âm sắc, giọng nói; sặc sỡ những sắc màu trang phục đen, trắng, xanh, đỏ, hồng, lam… của nhiều dân tộc anh em.
 
 Đến ngày chợ phiên, từ rất sớm, trên các nẻo đường còn ngập đầy sương mai, từng đoàn người cười nói râm ran, rảo bước đến chợ trong tiếng nhạc ngựa vang xa. Khi đó, chỉ cần nghe tiếng người vọng lại ta đã nhận ra họ là người dân tộc nào. ở Hà Giang, đa số các dân tộc đều có tiếng nói riêng lại thuộc các nhóm ngôn ngữ khác nhau với nhiều âm sắc, thanh điệu rất khác biệt. Vì vậy, cho dù người nghe có thể không cần hiểu nghĩa nhưng chỉ cần có chút ít kinh nghiệm là có thể nhận ra tiếng nói của từng dân tộc. Chợ phiên vùng cao là không gian sử dụng đồng thời nhiều loại ngôn ngữ nhất. Người ta dùng tiếng mẹ đẻ để trò chuyện với những người đồng tộc. Còn những người khác dân tộc trao đổi với nhau thì có thể sử dụng ngôn ngữ của một bên nào đó hoặc một ngôn ngữ “phổ thông” nhất của vùng mà họ cùng biết. Thậm chí có trường hợp cả hai bên đều nghe hiểu nhưng không nói được tiếng dân tộc của nhau thì mỗi người cứ dùng tiếng mẹ đẻ của mình nói chuyện mà vẫn hiểu nhau. Nếu cả hai đều không biết tiếng của nhau thì có thể nhờ người khác dịch hộ hoặc lấy tay làm hiệu. Cứ như vậy, mọi người đều có thể giao lưu được với nhau. Điều này đã tạo nên một phong cách giao tiếp độc đáo của cộng đồng các dân tộc vùng cao. ở Hà Giang, tiếng các dân tộc Mông, Tày, Dao, Nùng, Hoa dễ nhận ra nhất, còn tiếng các dân tộc rất ít người và chỉ cư trú tập trung ở một vùng thì khó phân biệt hơn.
 
 Trong phiên chợ vùng cao, bản sắc văn hóa được thể hiện rõ nét nhất trong trang phục của các dân tộc. Từ xa nhìn lại, cảnh chợ như một thảm hoa rừng lộng lẫy khoe sắc được tạo bởi những gam màu trang phục khác nhau của nhiều dân tộc. Trang phục truyền thống của các dân tộc ở Hà Giang rất đa dạng, phong phú. Sự khác biệt rõ nhất là trang phục nữ của các dân tộc. Còn trang phục nam khá giống nhau, cơ bản đều thiết kế đơn giản, gọn gàng, màu tối, ít hoặc không có hoa văn, chỉ khác nhau về kiểu dáng và cách mặc. Nếu dựa vào màu sắc, hoa văn thì có thể chia trang phục các dân tộc thành hai loại cơ bản. Loại có sắc màu, hoa văn sặc sỡ là trang phục của các dân tộc vốn cư trú trên núi cao, làm nương rẫy và săn bắt chim muông. Loại trang phục này được thiết kế, khâu may, thêu, vẽ khá cầu kỳ và sử dụng nhiều màu sắc sặc sỡ (chủ đạo là các gam màu nóng pha lẫn các màu xanh lam, trắng), hoa văn tinh xảo, rất đẹp mắt. Tiêu biểu là trang phục của các dân tộc: Mông, Dao (nhóm Dao Đỏ), Pà Thẻn, Lô Lô, Cờ Lao… Loại có có màu sắc xanh đen, ít hoa văn là trang phục của các dân tộc cư trú lâu đời ở chân núi, ven sông, suối và làm ruộng nước, nuôi trồng, đánh bắt thủy sản. Loại này được thiết kế, khâu may khá đơn giản, gọn gàng, có màu chàm hoặc xanh đen, ít trang trí hoa văn, nếu có thì cũng khá đơn giản. Đó là trang phục của các dân tộc: Tày, Dao (nhóm Dao Chàm), Nùng, Giáy, Bố Y, La Chí, Hoa… Tuy được chia thành hai loại trên nhưng trang phục mỗi dân tộc đều có cách may, kiểu dáng, trang trí và cách mặc rất khác biệt. Trang phục nữ của các dân tộc Mông, Nùng, Pà Thẻn, La Chí, Pu Péo là bộ áo váy. Phụ nữ các dân tộc Tày, Lô Lô có nơi mặc váy, có nơi mặc quần. Còn các dân tộc Tày, La Chí và nhóm Dao Chàm lại có kiểu áo dài… Trang phục các dân tộc còn nhiều nét khác biệt nữa. Vì vậy, từ trang phục truyền thống ta có thể dễ dàng nhận ra từng dân tộc. Bộ trang phục truyền thống chính là “tấm danh thiếp” đặc biệt tự xưng tộc danh một cách tự nhiên và đầy đủ nhất.
 
 Với ý thức của những người chủ, họ luôn trân trọng và tự hào mỗi khi mặc bộ trang phục dân tộc mình. Ai cũng chọn bộ trang phục mới nhất, đẹp nhất để đi chợ. Trước khi vào chợ, mọi người đều sửa sang thật kỹ bộ trang phục của mình. Đối với người dân vùng cao, đó là văn hóa, sự tự tôn dân tộc và còn là sự trân trọng các dân tộc khác.
 
 Đồng bào các dân tộc Hà Giang không chỉ thể hiện bản sắc văn hóa độc đáo của mình bằng ngôn ngữ, trang phục mà còn thông qua những mặt hàng và phong cách trao đổi, mua bán trong phiên chợ. Mỗi dân tộc đều có những nét khác biệt trong ứng xử, giao tiếp, cách hỏi giá và mặc cả mà vẫn tinh tế, tràn đầy tình hữu hảo.
 
 Tiếp cận sớm và có truyền thống sản xuất hàng hóa có lẽ là đồng bào Mông. Đa số các gia đình người Mông đi chợ đều mang theo một vài sản phẩm họ sản xuất ra để bán; từ rau quả, mật ong, lưỡi cày, dao phát, đồ mây tre đan… cho đến cây khèn độc đáo và còn cả những chú chim Họa Mi mải mê hót trong chiếc lồng trúc đan rất khéo léo. Họ vừa bán hàng vừa trò chuyện rôm rả. Dường như họ không cần tính đến giá thành, còn giá cả thì chỉ để người khác có thể mua được. Điều họ quan tâm nhất là được được sống trong không khí ngày chợ, say sưa trong điệu múa khèn, tâm tình với bạn phương xa qua bát rượu chan chứa tình thân… Đến cuối buổi chợ, vợ chồng lại cùng nhau dắt ngựa ngược dốc về bản trong tiếng khèn lá gọi bạn tình của những đôi nam thanh nữ tú. Phiên chợ vùng cao Hà Giang khó có thể thiếu sự góp mặt của đồng bào Mông với những bản sắc độc đáo của họ.
 
 Người Tày thường bán những sản phẩm đã được chế biến chín có thể sử dụng ngay tại chỗ. Từ những gói xôi ngũ sắc, những cặp bánh chưng đen, bánh sừng bò gói chặt tay còn hơi nóng cho đến những chum rượu nếp cẩm ủ men lá, những xâu cá chép ruộng béo vàng còn đang giãy dụa hay những kẹp cá suối thơm ngon đã phơi khô… Ngoài ra họ còn có những mặt hàng truyền thống như: vật dụng gia đình làm từ mây tre nứa, vải tự dệt đã nhuộm chàm, một số nông cụ tự rèn đúc… Người Tày mua và bán tất cả những mặt hàng thiết yếu với phong cách điềm tĩnh, không ồn ào, phô trương. Họ thường là những người rời chợ sớm bởi trên đường về còn cuộc hát lượn giao duyên kéo dài của những tốp thanh niên nam nữ.
 
 Người Dao Chàm đến chợ với lượng mặt hàng khá phong phú như chỉ thêu các loại, sản phẩm trang sức làm từ bạc, hàng sắt thủ công, vôi để ăn trầu, chàm sơ chế để nhuộm vải, “ấu tẩu”, thảo quả, một số dược liệu và lâm thổ sản khác. Một vài người cũng buôn bán hàng tạp hóa nhưng lượng hàng thường không quá hai thồ ngựa. Đồng bào thuộc nhóm Dao đỏ lại đến chợ với một phong cách hoàn toàn khác. Họ hầu như không bán gì mà chỉ mua một số sản phẩm thiết yếu như vải, kim chỉ thêu, vài tấm quà bánh… Họ đến chợ chủ yếu để giao lưu và mua vài thứ góp vui. Những sản vật họ làm ra chỉ bán tại nhà hoặc đem đến cơ sở thu mua như chè, mật ong. Vì đường xa, đến giữa phiên chợ họ đã ra về với những túi lưới lạ mắt đeo trên lưng đầy ắp hoa quả và bánh trái.
 
 Đồng bào Nùng, thông qua chợ phiên, đã sớm là cầu nối giao thương giữa các dân tộc, các vùng miền. Họ mua sợi của người Kinh ở miền xuôi đem lên bán cho người vùng cao, mua bạc già và chế tác thành đồ trang sức bán cho các dân tộc khác. Người Nùng bán những sản phẩm mình làm ra và mua những mặt hàng cần thiết ở chợ. Họ cũng bán đủ các mặt hàng từ rau củ, trứng gà vịt, lưỡi cày và đồ ăn, uống chín như người Tày. Cuối buổi chợ, các thanh niên nam nữ Nùng thường tiễn nhau bằng những lời hát giao duyên trữ tình, đằm thắm trước khi tỏa về các ngả đường bắt đầu nhuộm vàng ánh hoàng hôn.
 
 Người Hoa chủ yếu bày bán bánh mứt kẹo và những thực phẩm chế biến từ đậu tương, gạo hoặc ngô do chính bàn tay khéo léo của họ làm ra. Họ là những người giữ bí quyết làm đậu phụ, “tẩu xí”, đậu phụ nhự, kẹo kéo và nhiều loại bánh khác. Những sản phẩm của người Hoa rất ngon, có hương vị đặc biệt, thưởng thức một lần là nhớ mãi… Còn người La Chí đến chợ với những chiếc túi to có dây đeo vắt trên trán (không dùng vai để đeo túi). Từ chiều tối hôm trước họ đã có mặt, tụ họp nhau lại đốt những đống lửa bên bờ suối nấu ăn và ngủ qua đêm, chờ trời sáng để dự buổi chợ sớm. Đến gần trưa, họ đã hối hả quay về nhà trên chặng đường dài khoảng 5 giờ leo đèo vượt dốc. Các dân tộc Cờ Lao, Pà Thẻn, Phù Lá, Lô Lô… đến chợ đều thể hiện những nét độc đáo riêng. Mỗi dân tộc một phong cách làm cho phiên chợ vùng cao luôn sôi động, náo nhiệt mà vẫn ấm áp tình người.
 
 Từ khi triển khai thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (Khoá VIII) “về xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”, chợ phiên vùng cao Hà Giang như được tiếp thêm một sức sống mới. Hoạt động giao lưu văn nghệ được tổ chức tại các điểm chợ. Đây là hình thức kết hợp tuyên truyền chủ trương, đường lối, chính sách pháp luật, hướng dẫn cách áp dụng tri thức khoa học và đời sống… Với sinh hoạt văn nghệ quần chúng ngay tại chợ phiên, người biểu diễn là đội viên Đội thông tin lưu động và các nghệ nhân dân gian đi chợ cùng tham gia. Những bài hát dân ca mượt mà, những điệu múa uyển chuyển được thể hiện một cách tự nhiên, sinh động, làm cho bản sắc văn hóa các dân tộc được thăng hoa. Vì vậy, hoạt động giao lưu văn nghệ tại chợ là nét độc đáo mới luôn thu hút đông đảo người xem, vừa chuyển tải các nội dung cần tuyên truyền vừa góp phần nâng cao mức hưởng thụ văn hóa tinh thần cho đồng bào các dân tộc.
 
 Bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc là cái giữ cho họ luôn là chính họ, để họ không bị mờ nhạt giữa các dân tộc khác. Đồng thời cũng chính bản sắc văn hóa làm cho mỗi dân tộc ngày càng tự tin và gắn bó bền chặt hơn với các dân tộc Hà Giang nói riêng, cộng đồng các dân tộc Việt Nam nói chung. Phiên chợ vùng cao Hà Giang luôn mang đậm bản sắc văn hóa của các dân tộc thiểu số. Dân tộc nào cũng có nét độc đáo phản ánh tâm lý, tình cảm, lối sống, phong cách và đời sống lao động sản xuất của mình. Để cảm nhận hết những bản sắc văn hóa độc đáo ấy không có cách nào khác là sống hòa mình trong không gian, chiêm nghiệm theo thời gian của những phiên chợ miền biên ải. Những ai đã từng dự chợ phiên vùng cao khó có thể quên được không khí sôi động, náo nhiệt với những sản vật và món ăn dân tộc mà cả khách phương xa lẫn người bản địa đều gọi là “đặc sản”. Dù khiêm tốn vẫn có thể nói rằng chợ phiên vùng cao Hà Giang là một trong những đặc sản văn hoá của hơn 20 dân tộc anh em cư tụ trên mảnh đất địa đầu cực Bắc của Tổ quốc.
 
 Văn hóa của đồng bào các dân tộc Hà Giang đã tồn tại và được vun đắp qua nhiều thế kỷ. Ngày nay, nhờ thực hiện có hiệu quả các chính sách dân tộc, cùng với cả nước, vùng cao Hà Giang đang có những bước vươn lên mạnh mẽ, hòa nhập vào nền kinh tế thị trường. Với những thuận lợi và cả sự thách thức trong xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, chợ phiên vùng cao cũng có nhiều đổi thay. Các điểm chợ xuất hiện ngày càng nhiều, được xây dựng khang trang, sạch đẹp, văn minh hơn, giao thông thuận tiện hơn. Nhiều nét đẹp truyền thống của chợ phiên vùng cao tiếp tục được tỏa sáng, nhưng cũng có những nét độc đáo dễ bị mai một. ý thức được điều đó, đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc Hà Giang đang tích cực giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc tạo động lực phát triển mọi mặt của đời sống xã hội trong thời kỳ đổi mới.

Hoàng Đức Thạch

[ Quay lại ]

 

 

THÔNG BÁO

Quyết định Ban hành Quy định công tác số hóa văn bản đi, đến của Ủy ban Dân tộc (Xem nội dung chi tiết tại đây)

Thông báo về việc quản lý hộp thư điện tử của Ủy ban Dân tộc nhằm đảm bảo an ninh, an toàn thông tin. Nội dung chi tiết xem tại đây

TÌM NHANH

TIN MỚI CẬP NHẬT

 
Hội nghị tham vấn ý kiến các Bộ, ngành vào dự thảo văn kiện Chương trình 135 giai đoạn III

 
9 nhóm giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2013

 
Hà Giang: Năm 2012 có 6.748 hộ thoát nghèo 

 
Ngành Công tác Dân tộc: Dấu ấn năm 2012

 
Thực trạng và một số giải pháp nhằm quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả  ở Tây Nguyên 

THÔNG TIN NỘI BỘ

DB điện thoại nội bộ
Danh sách cán bộ UB
Thư viện điện tử
CD 60 năm công tác DT
CEMA trên đĩa CDROM
CD đào tạo CNTT - CT135
CEMA trên UNDP
Năm quốc tế về miền núi

THÀNH VIÊN
Người online:
Khách:
Thành viên:
Tổng số: 0
Số người truy cập: 60,507,156


Cơ quan chủ quản : Uỷ ban Dân tộc. Giấy phép số : 455/GP-BC do Cục Báo chí - Bộ Văn hoá Thông tin cấp ngày 18/10/2004.
Bản quyền thuộc Ủy ban Dân tộc. Địa chỉ : Số 80, Phan Đình Phùng, Ba Đình, Hà Nội. Điện thoại : 04.37333511.
Khi đăng ký tài khoản người dùng trên website này, bạn đồng ý rằng bạn đã chấp nhận Chính sách đảm bảo an toàn thông tin cá nhân.
Website xem tốt nhất ở trình duyệt IE 5 trở lên, màn hình có độ phân giải 800x600 & Flash Player 8.
Phát triển dựa trên mã nguồn của phpNuke.
Execution time: 0.3 secs