Trang chủ  |  Tin mới  |  Hỏi đáp  |  Sơ đồ site  |  Hộp thư     TIẾNG VIỆT  |  ENGLISH
TỔNG QUAN
Hệ thống các cơ quan làm công tác dân tộc Hoạt động của UBDT Văn kiện của Đảng về Chính sách dân tộc Bác Hồ với đồng bào DT Đại biểu Quốc hội là người DTTS các khóa Các Dân tộc Việt Nam Ấn phẩm về lĩnh vực công tác dân tộc Văn bản về lĩnh vực Công tác dân tộc
TIN MỚI
Dân tộc Online Tin Hoạt động Chủ trương - Chính sách Thời sự - Chính trị Nghiên cứu - Trao đổi Kinh tế - Xã hội Y tế - Giáo dục Văn hoá - Thể thao Công nghệ - Môi trường Pháp luật Quốc tế
TÌM KIẾM

LIÊN KẾT

 
Cột thiêng trong nhà sàn người Thái Đen Tây Bắc

 05/09/2008

Nhà sàn dân tộc Thái ở Sơn La. ảnh: Ngọc ánh

Trong kiến trúc nhà sàn của người Thái Đen Tây Bắc, cột thiêng–(sau hẹ) có vai trò vô cùng quan trọng, được coi như trụ cột, chứa đựng linh hồn của ngôi nhà, là biểu tượng cho sự bền vững của gia đình, ẩn chứa những ý nghĩa nhân sinh cao đẹp.

Cột thiêng ở bên phía quản–nơi dành riêng cho đàn ông và thờ cúng. Khi dựng nhà, bao giờ cột thiêng cũng được dựng trước rồi mới dựng đến cột ở gian thờ (sau hóng). Người Thái có câu: “Púc sau hẹ khửn cón/ Púc sau hóng nắm lăng”–nghĩa là: Cột thiêng dựng trước/ Cột gian thờ dựng sau.

Người Thái cổ quan niệm, Mường (đơn vị hành chính gồm nhiều bản hợp thành hoặc lớn như một nước: Mường Việt, Mường Trung Quốc...) cũng là một cái nhà lớn. Trong ngôi nhà rộng lớn ấy có cột mường (lắc mường) tức là cột hồn mường hoặc là trụ cột của đất nước. Cột hồn mường được cụ thể hóa bằng những cái cột gỗ lõi không mối mọt, được đặt trang trọng trong mâm lễ cúng bản, cúng mường (xên bản, xên mường). Sau khi cúng xong, ông mo và người đứng đầu mường bí mật đem chôn ở bốn góc của đất (chiềng). Trong quan niệm xưa, nếu kẻ thù phát hiện ra nơi chôn cột mường và đào phá, tức là đã xâm phạm đến chủ quyền của bản mường đó.

Ngôi nhà trong quan niệm của người Thái không chỉ là nơi ở của những người còn sống, mà còn là nơi trú ngụ của những linh hồn người qua đời. Trong mường, người được chọn là “hồn chủ” thường là người trong hàng ngũ quí tộc có công khai phá vùng đất đó. Còn trong một ngôi nhà cụ thể, hồn chủ của ngôi nhà ấy là ông tổ của gia đình. Bởi vậy, dựng cột thiêng mang ý nghĩa nhắc nhở mỗi thành viên trong gia đình phải có bổn phận nhớ ơn và thờ cúng ông bà, tổ tiên sống sao cho có ích, phát huy được truyền thống tốt đẹp của gia đình.

Trong ngôi nhà sàn, trên cột thiêng bao giờ cũng có một giỏ tre (chóp nguôm) lồng vào cột thiêng từ trước khi dựng. Giỏ tre này tượng trưng cho bầu trời bao bọc lấy trái đất. Trên “chóp nguôm” treo hình rùa đẽo bằng gỗ, 3 bông lúa hoặc gói hạt rau cải, 3 bông rau thì là, một số nơi còn có hình con cò bằng gỗ và linh vật của nam, nữ...

Mỗi biểu tượng treo trên “chóp nguôm” đều mang ý nghĩa nhân sinh cao đẹp. Hình rùa tượng trưng cho thần rùa, vị thần được trời cử xuống dạy cho người Thái biết cách làm nhà theo hình rùa đứng để tránh mưa giông giá rét. Hạt mùi và thì là tượng trưng cho âm dương. Từ bao đời nay, khi đi gieo rau mùi và thì là, các bà, các mẹ người Thái đều khấn thầm: “Hom chík hi ók/ Hom bẻn pẻn ók” tạm dịch là: Hạt hai lá mầm xòe ra/ Hạt một lá mầm đội lên. Mới nghe lời khấn tưởng chừng như thô, nhưng cái nguyên lý âm-dương, sự mong muốn được hài về hòa âm–dương để cuộc sống sinh sôi phát triển được thể hiện trong công việc tưởng chừng rất nhỏ bé kia thật là tinh tế, sâu sắc. Cũng trong mô típ ấy, linh vật của nam và nữ biểu đạt một cách cụ thể hơn. Các thầy mo khi cúng cột thiêng thường khấn hồn chủ ban cho: “Khuôn ẹt tẹt dú lai non lai/ Khuôn liệng ngúa bấu tai, liệng quái bấu sẩu/ Khuôn cót nảu phua mình non song...” nghĩa là: Vía đi vía không chờ/ Vía nuôi bò không chết/Nuôi trâu không gầy còm/ Vía ôm chồng nằm kề/ Lứa đôi dây tình bện chặt... Đó chính là khát vọng sống, ước mong một cuộc sống ấm no, hạnh phúc của bao thế hệ.

Cột thiêng trong ngôi nhà sàn của người Thái Tây Bắc không chỉ ẩn chứa quan niệm tôn giáo của thời kỳ phụ hệ mà còn thể hiện những ước mơ thánh thiện, là điểm tựa tinh thần cho mỗi người. Mỗi con người sống trong cộng đồng đều phải có trách nhiệm với truyền thống tốt đẹp của tổ tiên, với cộng đồng, phấn đấu vì sự tién bộ của bản làng.

Trần Vân Hạc

[ Quay lại ]
Các tin khác
 
  • Tục cưới hỏi của người Lào ở Sơn La (09/2008)
  •  
  • “Nhà Đài” ở Tây Nguyên: Cầu nối của Đảng, Nhà nước với buôn làng (09/2008)
  •  
  • Bình Định: Huyện Vĩnh Thạnh khai giảng lớp dạy tiếng nói và chữ viết dân tộc Băhnar (09/2008)
  •  
  • Ngày hội văn hóa các dân tộc tại Hà Nội (09/2008)
  •  

     

    THÔNG BÁO

    Quyết định Ban hành Quy định công tác số hóa văn bản đi, đến của Ủy ban Dân tộc (Xem nội dung chi tiết tại đây)

    Thông báo về việc quản lý hộp thư điện tử của Ủy ban Dân tộc nhằm đảm bảo an ninh, an toàn thông tin. Nội dung chi tiết xem tại đây

    TÌM NHANH

    TIN MỚI CẬP NHẬT

     
    Hội nghị tham vấn ý kiến các Bộ, ngành vào dự thảo văn kiện Chương trình 135 giai đoạn III

     
    9 nhóm giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2013

     
    Hà Giang: Năm 2012 có 6.748 hộ thoát nghèo 

     
    Ngành Công tác Dân tộc: Dấu ấn năm 2012

     
    Thực trạng và một số giải pháp nhằm quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả  ở Tây Nguyên 

    THÔNG TIN NỘI BỘ

    DB điện thoại nội bộ
    Danh sách cán bộ UB
    Thư viện điện tử
    CD 60 năm công tác DT
    CEMA trên đĩa CDROM
    CD đào tạo CNTT - CT135
    CEMA trên UNDP
    Năm quốc tế về miền núi

    THÀNH VIÊN
    Người online:
    Khách:
    Thành viên:
    Tổng số: 0
    Số người truy cập: 59,874,231


    Cơ quan chủ quản : Uỷ ban Dân tộc. Giấy phép số : 455/GP-BC do Cục Báo chí - Bộ Văn hoá Thông tin cấp ngày 18/10/2004.
    Bản quyền thuộc Ủy ban Dân tộc. Địa chỉ : Số 80, Phan Đình Phùng, Ba Đình, Hà Nội. Điện thoại : 04.37333511.
    Khi đăng ký tài khoản người dùng trên website này, bạn đồng ý rằng bạn đã chấp nhận Chính sách đảm bảo an toàn thông tin cá nhân.
    Website xem tốt nhất ở trình duyệt IE 5 trở lên, màn hình có độ phân giải 800x600 & Flash Player 8.
    Phát triển dựa trên mã nguồn của phpNuke.
    Execution time: 0.2 secs