Trang chủ  |  Tin mới  |  Hỏi đáp  |  Sơ đồ site  |  Hộp thư     TIẾNG VIỆT  |  ENGLISH
TỔNG QUAN
Hệ thống các cơ quan làm công tác dân tộc Hoạt động của UBDT Văn kiện của Đảng về Chính sách dân tộc Bác Hồ với đồng bào DT Đại biểu Quốc hội là người DTTS các khóa Các Dân tộc Việt Nam Ấn phẩm về lĩnh vực công tác dân tộc Văn bản về lĩnh vực Công tác dân tộc
TIN MỚI
Dân tộc Online Tin Hoạt động Chủ trương - Chính sách Thời sự - Chính trị Nghiên cứu - Trao đổi Kinh tế - Xã hội Y tế - Giáo dục Văn hoá - Thể thao Công nghệ - Môi trường Pháp luật Quốc tế
TÌM KIẾM

LIÊN KẾT

 
 03/07/2008
Biểu tượng cột đâm trâu trong tâm thức người Co


Lễ hội của người Co.

Hiện nay, ở nước ta người Co có 22.649 người. Địa bàn cư trú chính là huyện Trà Bồng tỉnh Quảng Ngãi, huyện Trà My tỉnh Quảng Nam. Người Co là cư dân sinh sống lâu đời ở vùng Trường Sơn-Tây Nguyên. Tại huyện Bắc Trà My người Co sống tập trung ở các xã như: Trà Nú, Trà Kót, Trà Giang, Trà Giáp, Trà Tân, Trà Ka và một phần của thị trấn Trà My. Dân số khoảng 3.681 người, chiếm 9,2% trong tổng dân số toàn huyện. Ngoài ra khoảng 137 người Cor tại xã Tiên Lập ( thuộc huyện Tiên Phước) và một số xã như: Tam Sơn, Tam Trà (thuộc huyện Núi Thành) cũng có một bộ phận người Co sinh sống.

Do đặc điểm cư trú phân tán, người Cor ở mỗi tỉnh, mỗi vùng có nhưng nét riêng về phong tục, tập quán... Xưa kia, xứ sở của người Co được biết đến như là nơi rừng thiêng nước độc: “Trà My có đi không về, Trà Bồng có chồng không con”. Nhóm người Co ở Trà My, nổi tiếng là người trồng trầu giỏi và đã được một số người gọi là dân Trầu, tự nhận tổ tiên họ đã sống lâu đời trên mãnh đất Trà My, Trà Bồng.
 
 Người Co nói chung và người Co huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam nói riêng có tiếng nói thuộc ngôn ngữ Môn-Khơ me (Ngữ hệ Nam á), ít nhiều gần gũi với tiếng nói các dân tộc trên vùng Trường Sơn-Tây Nguyên như: Xơđăng, Giẻ-Triêng, H’rê... Người Co luôn có ý thức tự giác cao về tộc người của họ, những thế hệ người Co hôm nay luôn tự hào về truyền thống văn hoá của ông bà, tổ tiên và cũng không kém tự hào về nguồn gốc bản địa lâu đời của mình trong sự tồn tại và phát triển giống nòi của cộng đồng dân tộc Co.
 
 Cũng như bao dân tộc anh em khác sinh sống trên vùng Trường Sơn-Tây Nguyên, người Co khi đã thu hoạch lúa mùa xong (vào độ tháng 10 tháng 11), lúa đã được đem phơi khô cất vào nhà kho, đây là lúc rảnh rỗi để người Co tổ chức nhiều lễ hội truyền thống tưng bừng như: Lễ ăn mừng lúa mới (Xa-pa-nưu), Lễ ăn mừng nhà mới (Xa-như-ra-vát), Lễ ăn trâu huê (Xa-ô-piêu), Tết mùa (Xa-Aní)... để cúng và cầu cho Thần linh, Ma tốt (Ka-mút-láep ), ông bà, tổ tiên... luôn phù hộ dân làng, cộng đồng luôn được khoẻ mạnh, đoàn kết, mùa màng tươi tốt...
 
 Khi người Co tổ chức các lễ hội trên, nhất là trong dịp ăn trâu huê, họ đều làm cột đâm trâu (Gơr-ố). Lễ ăn trâu huê thường được tổ chức tại nhà làng (lễ này do làng tổ chức), tổ chức tại nhà riêng (nếu gia đình giàu có muốn làm). Lễ ăn trâu huê là do Hội đồng già làng quyết định và thường được tổ chức từ 5 đến 9 ngày đêm. Ngày nay, không gian, cũng như thời gian diễn ra lễ hội ăn trâu huê của người Co không có gì thay đổi so với trước. Tuỳ thuộc vào điều kiện kinh tế của mỗi gia đình mà tổ chức lễ lớn hay nhỏ và thời gian cũng giảm còn từ 3 đến 5 ngày.
 
 Trước khi diễn ra lễ ăn trâu huê, Hội đồng già làng họp tại nhà làng và thống nhất ngày, giờ tổ chức. Tại đây, họ phân công cho các thành viên nhất là những thanh niên khoẻ mạnh vào rừng tìm cây về làm cột đâm trâu. Cây gỗ được chọn ở đây phải là cây gỗ chò, cây không bị kiến, chim đục lỗ, không bị dây leo bò quanh và cây chò được chọn vào loại không to lắm đường kính khoảng 3 gang tay dài khoảng 5 đến 8m. Theo sự giải thích của một số người lớn tuổi dân tộc Co am hiểu về phong tục tập quán của người Co ở huyện Bắc Trà Mỹ thì cho rằng: “Sở dĩ chọn gỗ cây chò là vì cây rất chắc biểu tượng cho sự cứng cáp, sức mạnh, dẻo dai của người Co”.
 
 Người Co có nhiều loại cột để buộc con trâu hiến tế trong các ngày lễ lớn của buôn làng, cộng đồng. Cột phướn là loại cột quan trọng nhất với nhiều bộ phận, với nhiều hoạ tiết hoa văn sinh động. Trên lavat-một thành tố của cây cột phướn-được treo trên cao, chính giữa quãng gian khách trong nhà của gia chủ có trâu hiến tế, có nhiều mô típ trang trí với nhiều màu sắc lạ mắt. Người Co thường dùng bốn màu: đen, trắng, đỏ, xanh để trang trí cho cây cột đâm, trâu.
 
 ở mỗi vùng mà cột đâm trâu của người Co có độ cao khác nhau, nhưng nhìn chung người Co rất thích cột đâm trâu cao từ 5m đến 6m với nhiều hoạ tiết điêu khắc trang trí hoa văn sinh động. Theo phong tục, tập quán thì người Co thường dựng cột đâm trâu ở ngoài sân, cột đâm trâu bao giờ cũng chia làm ba phần, mỗi phần có cách trang trí, điêu khắc, chạm trổ khác nhau. Phần quan trọng nhất ở giữa của thân cột được người Co tập trung để tạo thành hệ thống các dãy hoa văn liên tục. Trên mô típ các dãy hoa văn được hình học hoá. Các chấm tròn màu xanh, đỏ, đen tượng trưng cho các ngôi sao. Chúng đều xuất hiện đều khắp ở giữa.
 
  Vòng tròn màu đỏ, có hình dáng lớn hơn được dùng để làm biểu tượng của mặt trời còn các vòng đen nhỏ hơn là biểu tượng của mặt trăng được trang trí qua trục thân gỗ. Chính vì vậy khi người Co thực hiện việc dựng cột đâm trâu, bao giờ cũng dựng vào buổi sáng. Và với yếu tố này hình vẽ mặt trời bao giờ cũng quay về hướng đông.
 
 Ngoài ra, người Co còn lấy hình tượng của núi rừng (Đoót), ché rượu (Taluốt-Alóôc), hạt cườm (Dhú-ốch), hàng rào (Taan-Paga), các ngôi sao (Xo-Lóc), con sóc (Kà-Róc)... để trang trí lên cột đâm trâu mỗi khi làng, cộng đồng của họ có mùa lễ hội. Người Co quan niệm rằng: Hình ảnh của núi rừng là ngôi nhà chung, là người bạn, là sự sống của người Co trên vùng Trường Sơn - Tây Nguyên. Họ lấy hình ảnh của núi rừng trang trí trên cột đâm trâu như để thể hiện sự gắn bó thuỷ chung của cộng đồng người Co đối với môi trường núi rừng. Hình ảnh núi rừng nơi mà họ sinh sống luôn phải đi kèm với hạt cườm. Rừng núi là nơi để họ làm ra nhiều của cải, vật chất... Hình ảnh hàng rào trên cây cột đâm trâu như là để ngăn cản, con sóc biểu tượng như một dũng sĩ để giữ không cho ma xấu (Ka-mút-xâu) vào chỗ cây cột đâm trâu ăn trâu huê phá rẫy.
 
 Một trong những trang trí đặc sắc của người Co là các Gu làm bằng gỗ Bút. Người Co thường dùng các Gu để trang trí mâm thần - đoạn giữa cột đâm trâu. Mâm gỗ này cũng được trang trí nhiều hoạ tiết, hoa văn, hình vẽ tương đối đa dạng và phong phú. Xung quanh của mâm gỗ này, họ đục lỗ cho xuyên để buộc các dãy bông được làm bằng vỏ cây nhuộm màu trông rất đẹp. Mỗi tấm Gu là một trong những tác phẩm nghệ thuật của những đàn ông Co khéo tay. Trên các mặt Gu là một thảm hoa văn mô tả cuộc sống thực vùng người Cor sinh sống và phản ánh quan niệm về các thần linh. Ngoài ra còn có nhiều Gu trang trí bởi những hoa văn hình học, tứ giác, đường vuông góc. Nhiều hình vẽ trên Gu còn khắc hoạ đặc điểm xứ sở của người Co như cây chò, cây quế mặt trăng, cầu vồng... Hầu hết các môtíp trên là những biến thể khiến ta liên tưởng đến hoa văn trên hình trống đồng Đông Sơn. Hình ảnh ché rượu, các ngôi sao trên trời là biểu hiện những thần linh, ông bà, tổ tiên ở trên cao về dự ăn trâu huê cùng dân làng và thấu hiểu nổi khổ của dân làng mà luôn đem lại hạnh phúc, của cải, mùa màng tốt tươi, rẫy nương không bị chim, thú rừng phá hoại...
 
 Đặc biệt, trên đỉnh của cột đâm trâu có cấu tạo phức tạp hơn, có biểu tượng một búp chuối rừng (Róc-Prết). Bốn góc xung quanh nơi tiếp giáp giữa búp chuối được gắn bằng bốn thanh gỗ dáng hình lưỡi dao có mũi cong, đi kèm các dao này cũng treo nhiều tua bông bằng vỏ cây có nhuộm màu rất đẹp. Trên đỉnh còn có biểu tượng một con chim Chèo bẻo. Trong tâm thức của người Cor, chim Chèo bẻo là loài chim luôn gần gũi như người bạn với họ và là vua của các loài chim, nên họ không ngần ngại đặt nó lên chỗ nhất như giữ để không cho các loại ma xấu vào cột ăn trâu huê phá hoại. Biểu tượng của búp chuối mỗi ngày luôn trổ hoa, đấy là tâm điểm biểu hiện tấm lòng của cộng đồng người Cor với các thần linh, ông bà, tổ tiên họ...
 
 Mặc dù đã tổ chức ăn trâu huê xong nhưng người Co nơi đây không hạ cây cột đâm trâu xuống mà vẫn để mãi cho đến khi cây mục, hư mới thôi. Theo họ giải thích: Sở dĩ để cây cột đâm trâu như vậy là để cho các ma tốt, thần linh, ông bà, tổ tiên... làm nơi cư ngụ. Họ xem cột đâm trâu như biểu tượng của sợi dây tâm linh để nối con người với ma tốt, thần linh, ông bà, tổ tiên... ngày một thêm gần gũi hơn. Để tổ tiên có điều kiện quan sát cuộc sống hằng ngày của buôn làng, phù hộ dân làng không bị ốm đau, bệnh tật, mùa màng tốt tươi, dân làng luôn được no đủ, buôn làng luôn đoàn kết, thương yêu giúp đỡ nhau. Người Co cũng cho rằng, nguyên nhân họ để cột đâm trâu mãi ngoài đó là để cho thần linh, ma tốt, ông bà, tổ tiên họ biết làng đã tổ chức ăn trâu huê xong. Việc giữ lại cây cột đâm trâu còn là hình thức giáo dục, dạy bảo con cháu họ không quên về ông bà, tổ tiên, về cội nguồn của dân tộc mình, đã sinh sống lâu đời trên vùng Trường Sơn-Tây Nguyên này.

Nguyễn Văn Sơn

[ Quay lại ]

 

 

THÔNG BÁO

Quyết định Ban hành Quy định công tác số hóa văn bản đi, đến của Ủy ban Dân tộc (Xem nội dung chi tiết tại đây)

Thông báo về việc quản lý hộp thư điện tử của Ủy ban Dân tộc nhằm đảm bảo an ninh, an toàn thông tin. Nội dung chi tiết xem tại đây

TÌM NHANH

TIN MỚI CẬP NHẬT

 
Hội nghị tham vấn ý kiến các Bộ, ngành vào dự thảo văn kiện Chương trình 135 giai đoạn III

 
9 nhóm giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2013

 
Hà Giang: Năm 2012 có 6.748 hộ thoát nghèo 

 
Ngành Công tác Dân tộc: Dấu ấn năm 2012

 
Thực trạng và một số giải pháp nhằm quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả  ở Tây Nguyên 

THÔNG TIN NỘI BỘ

DB điện thoại nội bộ
Danh sách cán bộ UB
Thư viện điện tử
CD 60 năm công tác DT
CEMA trên đĩa CDROM
CD đào tạo CNTT - CT135
CEMA trên UNDP
Năm quốc tế về miền núi

THÀNH VIÊN
Người online:
Khách:
Thành viên:
Tổng số: 0
Số người truy cập: 61,892,369


Cơ quan chủ quản : Uỷ ban Dân tộc. Giấy phép số : 455/GP-BC do Cục Báo chí - Bộ Văn hoá Thông tin cấp ngày 18/10/2004.
Bản quyền thuộc Ủy ban Dân tộc. Địa chỉ : Số 80, Phan Đình Phùng, Ba Đình, Hà Nội. Điện thoại : 04.37333511.
Khi đăng ký tài khoản người dùng trên website này, bạn đồng ý rằng bạn đã chấp nhận Chính sách đảm bảo an toàn thông tin cá nhân.
Website xem tốt nhất ở trình duyệt IE 5 trở lên, màn hình có độ phân giải 800x600 & Flash Player 8.
Phát triển dựa trên mã nguồn của phpNuke.
Execution time: 0.3 secs