Trang chủ  |  Tin mới  |  Hỏi đáp  |  Sơ đồ site  |  Hộp thư     TIẾNG VIỆT  |  ENGLISH
TỔNG QUAN
Hệ thống các cơ quan làm công tác dân tộc Hoạt động của UBDT Văn kiện của Đảng về Chính sách dân tộc Bác Hồ với đồng bào DT Đại biểu Quốc hội là người DTTS các khóa Các Dân tộc Việt Nam Ấn phẩm về lĩnh vực công tác dân tộc Văn bản về lĩnh vực Công tác dân tộc
TIN MỚI
Dân tộc Online Tin Hoạt động Chủ trương - Chính sách Thời sự - Chính trị Nghiên cứu - Trao đổi Kinh tế - Xã hội Y tế - Giáo dục Văn hoá - Thể thao Công nghệ - Môi trường Pháp luật Quốc tế
TÌM KIẾM

LIÊN KẾT

 
Tập tục tạo dựng mù nin của phụ nữ Thái

 09/05/2008

Phụ nữ Thái-khéo léo từng đường thêu. ảnh TL

Những nguyên liệu làm nên một nồi nước chàm nhuộm áo váy của người Thái thông thường chỉ có ba thứ: lá cây trám, lá cây hỏm, hoặc lá cây mục. Mỗi loại trong ba thứ lá đó đều có thể làm nên một nồi nước chàm. Tuy nhiên, các bà vẫn thích sử dụng lá trám và lá hỏm hơn.

Cây mục là loại cây thân gỗ, chiều cao có thể đạt đến 5 mét. Cây trám và cây hỏm thuộc dạng thân thảo, chiều cao chỉ trên dưới một mét và thường được trồng thành đám. Cắt lá còn tươi rồi ngâm vào nước đựng trong nồi nin. Chỉ có loại nồi bằng đất nung có dung tích đến cả chục lít mới được sử dụng để làm nồi nin. Trên nhà sàn của người Thái, các nồi nin thường được đặt ở gian sau, kê trên các rế bện bằng rơm. Khi có khoảng ba nồi nin trở lên đặt cạnh nhau thì người ta gọi đó là một mù nin. Một mù nin tốt thì sẽ nhuộm được nhiều váy áo, màu chàm tím đen óng đẹp và có mùi thơm đặc trưng riêng biệt.

Chỉ có phụ nữ khéo léo và chịu khó, nhẫn nại mới tạo được những mù nin như vậy- bởi công đoạn nhuộm chàm đòi hỏi phải đi qua nhiều bước và mất nhiều thời gian.

Sau khi lá được ngâm từ hai đến bốn ngày tuỳ theo thời tiết, họ vớt ra vắt kiệt, chỉ lấy nước, thêm vào một ít vôi bột rồi khoắng cho sủi bọt càng nhiều càng tốt. Tiếp đó để lắng rồi rót nhẹ để đổ phần nước trong ở phía trên đi, phần nước sẫm màu hơn ở dưới đáy nồi nin sẽ được dồn lại với nhau, đậy điệm cẩn thận rồi để như thế trong ba ngày, cho đến lúc thấy xuất hiện một lớp váng mỏng màu tím đen thì mới khoắng tiếp. Đến thời điểm này cả mù nin đã dậy lên một mùi thơm đặc trưng. Nếu nước chàm đen đã bám hẳn vào tay thì chứng tỏ là nin đã đủ độ bám, có thể cho vải, sợi, tơ... vào để nhuộm.

Trước khi tiến hành nhuộm, người ta còn cẩn thận lấy một vài loại cành lá cây được coi là có tác dụng xua đuổi tà ma đến huơ vài lượt phía trên và xung quanh để bảo vệ mù nin. Bởi họ cho rằng các mù nin bị hỏng và có mùi thối khó ngửi, phải đổ bỏ đi là do bị tà ma làm hại. Trong quá trình nhuộm chàm, phải để dành lại một nồi nin làm nồi nước đầu để bổ sung cho các nồi bị nhạt màu đi.

 Nhúng tấm vải vào nồi nin để nhuộm, tiếp đó ngâm thêm vài tiếng đồng hồ khi thấy màu chàm đã ăn đậm vào tấm vải thì đem giặt trong nước, rồi tiếp tục cho vào nồi nin nhuộm thêm một quá trình nữa... Công đoạn cuối cùng là dùng nước luộc có vị rất chát từ vỏ cây phạt để hãm màu. Toàn bộ thời gian dùng cho việc nhuộm chàm chỉ với một sản phẩm cũng phải hết từ 4 đến 5 ngày.

Màu chàm đẹp được người Thái ví là: “đen óng như màu lông cánh của quạ, đen bền chắc như màu cánh con niềng niễng”. Những người có duyên với việc nhuộm chàm vẫn cho rằng, nếu người nào may mắn nhặt được một cái lông cánh của con quạ đen, thì phải cởi ngay chiếc áo đang mặc trên người để gói lại, đem về nhà lén bỏ vào nồi hông rồi cất vào một chỗ kín đáo không cho người khác biết. Khi chọn được giờ lành ngày tốt, họ sẽ bí mật nhét cái lông cánh quạ quý giá đó xuống dưới đáy của nồi nin gốc-thường dùng để nuôi nước đầu bổ sung cho các nồi nin khác... Họ tin rằng từ đấy về sau mù nin của họ sẽ không bao giờ bị hỏng.

Bởi có quan niệm về chuyện làm hại của tà ma, nên người phụ nữ nhuộm chàm cũng tôn thờ nữ thần phù hộ độ trì cho các nồi nin của mình. Vị nữ thần đó được họ gọi là nhà nin, hoặc cũng gọi là náng nin.

Vào các dịp lễ tết, họ tìm cho bằng được một con gà đen làm thịt, luộc chín để cúng vía cho nhà nin, náng nin. Mâm cúng được đặt ngay cạnh mù nin, trong mâm chỉ đơn giản có gà luộc, cơm rượu, chút muối và trầu cau. Khi cúng xong thì phải ăn ngay tại chỗ, phần xương gà nhất thiết không được bỏ đi mà phải chia đều ra rồi gói lại thành từng gói nhỏ, nhét xuống dưới đáy các nồi nin...

Ngày nay, do đã có sẵn nhiều loại phẩm nhuộm với chất lượng rất tốt và bền màu, vải vóc các loại được bày bán rất nhiều tại chợ nên chẳng mấy khi còn gặp được một mù nin của bà hay cô nào đó. Tuy vậy, như lời của bà Nguyên ở bản Choọng, (xã Châu Lý, huyện Quỳ Hợp, Nghệ An) là một người đang tiếp tục làm công việc này và đang sở hữu một mù nin, cho biết: nhiều người vẫn muốn mua loại sợi đen nhuộm chàm của bà để dùng làm dây vía trong các lễ buộc chỉ cổ tay (hăng vẳn). Họ cho rằng sử dụng đúng loại chỉ nhuộm chàm để làm dây buộc vía thì con người mới được khoẻ mạnh bình an đúng theo ý nghĩa của tập tục này.


Sầm Văn Bình

[ Quay lại ]
Các tin khác
 
  • Tục cưới hỏi của người Tày (05/2008)
  •  
  • Rìu đá phát hiện ở Sơn La có niên đại gần 7.000 năm (05/2008)
  •  
  • Hà Tây: Thêm 3 chùa cổ được xếp hạng di tích quốc gia (05/2008)
  •  
  • Liên hoan Tổ tuyên truyền văn hóa tuyến biển đảo ở Bình Định (05/2008)
  •  
  • Giải bóng đá quốc tế U19 sẽ được tổ chức hằng năm (05/2008)
  •  

     

    THÔNG BÁO

    Quyết định Ban hành Quy định công tác số hóa văn bản đi, đến của Ủy ban Dân tộc (Xem nội dung chi tiết tại đây)

    Thông báo về việc quản lý hộp thư điện tử của Ủy ban Dân tộc nhằm đảm bảo an ninh, an toàn thông tin. Nội dung chi tiết xem tại đây

    TÌM NHANH

    TIN MỚI CẬP NHẬT

     
    Hội nghị tham vấn ý kiến các Bộ, ngành vào dự thảo văn kiện Chương trình 135 giai đoạn III

     
    9 nhóm giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2013

     
    Hà Giang: Năm 2012 có 6.748 hộ thoát nghèo 

     
    Ngành Công tác Dân tộc: Dấu ấn năm 2012

     
    Thực trạng và một số giải pháp nhằm quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả  ở Tây Nguyên 

    THÔNG TIN NỘI BỘ

    DB điện thoại nội bộ
    Danh sách cán bộ UB
    Thư viện điện tử
    CD 60 năm công tác DT
    CEMA trên đĩa CDROM
    CD đào tạo CNTT - CT135
    CEMA trên UNDP
    Năm quốc tế về miền núi

    THÀNH VIÊN
    Người online:
    Khách:
    Thành viên:
    Tổng số: 0
    Số người truy cập: 64,651,724


    Cơ quan chủ quản : Uỷ ban Dân tộc. Giấy phép số : 455/GP-BC do Cục Báo chí - Bộ Văn hoá Thông tin cấp ngày 18/10/2004.
    Bản quyền thuộc Ủy ban Dân tộc. Địa chỉ : Số 80, Phan Đình Phùng, Ba Đình, Hà Nội. Điện thoại : 04.37333511.
    Khi đăng ký tài khoản người dùng trên website này, bạn đồng ý rằng bạn đã chấp nhận Chính sách đảm bảo an toàn thông tin cá nhân.
    Website xem tốt nhất ở trình duyệt IE 5 trở lên, màn hình có độ phân giải 800x600 & Flash Player 8.
    Phát triển dựa trên mã nguồn của phpNuke.
    Execution time: 0.2 secs